Giải đáp thắc mắc

* Vui lòng điền chính xác và đầy đủ để nhận được câu trả lời và tư vấn chuyên sâu từ chuyên gia.

Tôi vừa phát hiện các nốt sần sùi nhỏ ở vùng kín, nghi là sùi mào gà nhưng ngại đến bệnh viện, tiêm vaccine HPV có giúp loại bỏ không, nên tiêm loại gì?
Tuấn Phương, 40 tuổi, Tây Ninh
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Bệnh sùi mào gà do virus HPV (virus u nhú ở người) gây ra, với hai type gây bệnh chủ yếu là HPV 6 và 11. Bệnh dễ lây qua đường quan hệ tình dục, tiếp xúc da kề da, từ mẹ sang con và ít hơn khi dùng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh. Bệnh nếu không điều trị sớm và điều trị đúng tăng nguy cơ biến chứng, tái phát nhiều lần, ảnh hưởng tinh thần, chất lượng cuộc sống và đời sống chăn gối. Bạn nên đi khám ở cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán đúng bệnh, điều trị sớm, giảm tỷ lệ tái phát. Pháp luật quy định các cơ sở y tế phải bảo mật thông tin của người bệnh, do đó bạn nên đi khám sớm, tránh chọn các cơ sở không uy tín dẫn đến “tiền mất tật mang”.

Bệnh sùi mào gà đã có vaccine HPV phòng ngừa, gồm vaccine Gardasil phòng 4 type virus HPV (6, 11, 16, 18), tiêm cho nữ từ 9-26 tuổi và vaccine Gardasil 9 phòng 9 type virus HPV (6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58), tiêm cả nam và nữ từ 9-45 tuổi. Bạn là nam 40 tuổi thuộc sẽ tiêm vaccine HPV Gardasil 9, lịch tiêm 3 mũi trong 6 tháng. Trường hợp đã mắc sùi mào gà vẫn cần tiêm để giúp tránh tái nhiễm bệnh và ngừa lây nhiễm các type virus HPV khác gây ra các bệnh ung thư nguy hiểm như ung thư cổ tử cung, ung thư vòm họng, ung hậu môn...

Ngoài tiêm vaccine HPV, tuân thủ việc điều trị bệnh của bác sĩ, bạn cũng cần kiêng quan hệ tình dục trong thời gian điều trị để tránh lây nhiễm cho người khác và làm tổn thương nặng hơn. Ngoài ra, bạn nên ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng, thức khuya và rượu bia để hỗ trợ hệ miễn dịch.

Cảm ơn câu hỏi của bạn!

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe.

Chào bác sĩ, vi khuẩn não mô cầu có lây khi tiếp xúc lúc ngồi ăn chung với nhau không? Em chưa tiêm vaccine phòng bệnh, giữa tháng 3 có đi du lịch ở Phú Quốc và có ngồi ăn chung với mấy người dân địa phương nên giờ rất lo ạ. Bây giờ, em nên làm thế nào để phòng bệnh ạ?
Như Quỳnh, 24 tuổi, Thái Nguyên
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn não mô cầu dễ lây khi hít phải các giọt bắn từ đường hô hấp khi người bệnh hoặc người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện gần. Vi khuẩn cũng có thể bám vào các vật dụng như ly uống nước, chén, bát... lây nhiễm khi sử dụng chung.

Các nghiên cứu chỉ ra, có từ 10-20% người khỏe mạnh mang trùng và thường tăng lên 50% khi có các vụ dịch và là nguồn lây khó kiểm soát. Nguy cơ lây nhiễm tăng 500-800 lần khi tiếp xúc ca bệnh.

Bạn đã đến nơi đang có các ca bệnh lưu hành trong cộng đồng, cần theo dõi sức khỏe và chủng ngừa não mô cầu bằng vaccine cần tiêm càng sớm càng tốt. Hiện Việt Nam có 5 loại vaccine não mô cầu, giúp phòng đầy đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến, gồm, A, B, C, Y, W-135. Cả 5 nhóm này đều gây bệnh nặng và bùng phát các vụ dịch, trong đó có type đang gây ra hai ca bệnh tại Phú Quốc. Trong đó, với nhóm A, C, Y, W-135, vaccine có 3 loại gồm (Menquadfi, Mỹ) và (Nimenrix, Bỉ) tiêm từ 6 tuần tuổi, không giới hạn tuổi ở người lớn; Menactra (Mỹ) tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi. Còn vaccine não mô cầu nhóm B có loại thế hệ mới (Bexsero, Italy), tiêm từ 2 tháng đến 50 tuổi và nhóm BC (VA-Mengoc-BC, Cuba), tiêm từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi.

Để phòng đầy đủ các 5 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu, bạn nên tiêm kết hợp vaccine não mô cầu nhóm B và vaccine nhóm A, C, Y, W-135. Việc chỉ tiêm một loại vaccine phòng nhóm B khiến cơ thể vẫn có khả năng mắc bệnh do các nhóm A, C, Y, W và ngược lại.

Ngoài tiêm vaccine, bạn nên phòng bệnh bằng súc miệng họng với dung dịch sát khuẩn, rửa tay thường xuyên với xà phòng, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, tránh căng thẳng, hút thuốc lá, uống rượu bia. Khi có các dấu hiệu bệnh như sốt, ho, đau họng, đau đầu cần đến bệnh viện khám sớm.

Cảm ơn câu hỏi của bạn!

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe.

Chào bác sĩ, tôi đọc báo thấy bé gái 11 tuổi ở Phú Quốc tử vong do mắc não mô cầu nhóm B nên lo lắng quá ạ. Không biết nhóm B này có phổ biến tại Việt Nam không? Con tôi 4 tuổi mới tiêm vaccine não mô cầu loại A, C, Y, W được hai tháng thì tiêm tiếp được loại B chưa ...
Thúy Hà, 28 tuổi, Cần Thơ
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn não mô cầu có 13 nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó có 5 nhóm phổ biến, gồm A, B, C, Y, W-135 với các thể bệnh như viêm họng, viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não, nhiễm trùng huyết. Trong đó, hai thể bệnh nặng nhất của bệnh là viêm màng não và nhiễm trùng huyết có thể gây tử vong trong 24 giờ. Não mô cầu B là một trong những nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến tại Việt Nam hiện nay. Nhóm này diễn tiến rất nhanh, có thể tử vong 24 giờ và thường gây bệnh ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi.

Việt Nam đã có vaccine phòng type não mô cầu B bên cạnh các vaccine phòng các nhóm A, C, Y, W-135. Theo thông tin kê toa của nhà sản xuất, vaccine não mô cầu nhóm B thế hệ mới (Bexsero, Ý) dành cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người lớn 50 tuổi có thể tiêm kết hợp với nhiều loại vaccine khác, trong đó có vaccine não mô cầu nhóm A, C, Y, W-135 trong cùng một buổi tiêm. Việc tiêm kết hợp nhiều loại vaccine không làm thay đổi phản ứng miễn dịch của từng loại vaccine và không làm tăng phản ứng sau tiêm.

Con bạn hiện 4 tuổi, đã tiêm vaccine não mô cầu A, C, Y, W-135 được hai tháng hoàn toàn có thể tiêm vaccine não mô cầu nhóm B. Lịch tiêm của trẻ gồm 2 mũi, cách nhau một tháng. Ngoài vaccine, bạn cũng cần phòng não mô cầu cho con bằng cách ăn uống đủ chất dinh dưỡng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc, súc họng với nước muối sinh lý và rửa tay với xà phòng thường xuyên.

Cảm ơn câu hỏi của bạn!

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe.

Thưa bác sĩ, vaccine RSV tiêm cho mẹ bầu và kháng thể RSV tiêm cho trẻ nhỏ khác nhau như thế nào? Nếu mẹ đã tiêm vaccine RSV khi mang thai ở tuần 30, con sinh ra đủ tháng có cần tiêm kháng thể đơn dòng RSV ngay không?
Nguyễn Thị Minh, 29 tuổi, Nghệ An
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Virus hợp bào hô hấp RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi nặng ở trẻ nhỏ. Virus này dễ lây qua đường hô hấp, cao hơn cả virus cúm. Trẻ nhỏ thuộc nhóm dễ mắc, gặp biến chứng và tái phát bệnh do hệ miễn dịch còn non yếu và kháng thể bảo vệ từ lần mắc trước chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Tiêm vaccine RSV cho mẹ khi mang thai và tiêm kháng thể đơn dòng RSV cho trẻ là cách phòng bệnh hiệu quả.

Hiện Việt Nam có vaccine RSV của Pfizer, tiêm một mũi duy nhất cho người từ 60 tuổi và thai phụ từ tuần thai thứ 24-36. Ở mẹ bầu, vaccine kích thích cơ thể mẹ sinh kháng thể và truyền lượng kháng thể này thụ động qua nhau thai. Nhờ lượng kháng thể này, trẻ ở những tháng đầu đời có thể chống lại mầm bệnh xâm nhập. Vaccine cần tiêm đúng thời điểm mới giúp truyền đầy đủ lượng kháng thể bảo vệ bé.

Còn kháng thể đơn dòng RSV Nirsevimab của Sanofi được tạo ra bằng cách chọn lọc từ người từng nhiễm RSV, nhân lên và tinh lọc trong phòng thí nghiệm để đạt độ tinh khiết, an toàn cho trẻ. Kháng thể tiêm cho trẻ từ khi chào đời đến 24 tháng tuổi. Khi tiêm cho trẻ, kháng thể đơn dòng có mặt ngay trong máu và có khả năng nhận diện, ngăn chặn không cho virus xâm nhập vào tế bào cũng như gây bệnh cho cơ thể. Nhờ vậy trẻ được bảo vệ ngay lập tức, không cần chờ thời gian sinh kháng thể như vaccine.

Nếu bạn đã tiêm vaccine RSV khi đang mang thai ở tuần thai thứ 30 và con sinh ra sau 2 tuần tiêm vaccine, không có tình trạng bệnh lý suy giảm miễn dịch ở mẹ thì không cần tiêm kháng thể đơn dòng RSV ngay sau khi sinh. Tuy nhiên, kháng thể trẻ nhận được từ mẹ sẽ giảm dần từ sau khoảng 6 tháng tuổi. Lúc này, bạn có thể cân nhắc cho bé tiêm tiếp kháng thể đơn dòng RSV để tiếp tục bảo vệ con trong giai đoạn tiếp theo. Bạn nên đưa trẻ đến thăm khám tại các cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe để chỉ định tiêm chủng an toàn, hiệu quả.

Cảm ơn câu hỏi của bạn!

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe.

Chào bác sĩ, tôi thấy vaccine phế cầu và vaccine não mô cầu đều giúp phòng bệnh viêm phổi và nhiễm trùng huyết thì nên tiêm một loại hay tiêm cả hai loại? Tôi năm nay 20 tuổi thì lịch tiêm hai vaccine này thế nào?
Văn Sang, 20 tuổi, Hải Phòng
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Cả phế cầu và não mô cầu do hai loại vi khuẩn khác nhau gây ra. Trong đó, vi khuẩn gây bệnh não mô cầu có 13 nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó có 5 nhóm phổ biến gồm A, B, C, Y, W-135 gây ra các thể bệnh như viêm tai giữa, viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết. Có hai thể bệnh nguy hiểm là viêm màng não và nhiễm trùng huyết, hoặc kết hợp cả hai có thể gây tử vong rất nhanh trong 24 giờ.

Còn vi khuẩn gây bệnh phế cầu có hơn 100 type huyết thanh, phổ biến trong cộng đồng, với 5-90% người khỏe mạnh mang vi khuẩn ở hầu họng. Phế cầu gây nhiều bệnh từ viêm tai giữa, viêm xoang đến viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết. Vi khuẩn này là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi trong cộng đồng, kháng nhiều loại kháng sinh khiến việc điều trị khó khăn, tốn kém chi phí.

Hiện phế cầu và não mô cầu đều đã có vaccine phòng ngừa, giúp phòng các nhóm và type huyết thanh gây bệnh phổ biến. Trong đó, phế cầu có 5 loại vaccine, gồm phế cầu 10, 13, 15, 20, 23, giúp phòng các type phế cầu gây bệnh viêm phổi, viêm tai giữa, nhiễm trùng huyết và viêm màng não. Lịch tiêm vaccine tùy theo độ tuổi. Bạn 20 tuổi có thể tiêm phế cầu 13, phế cầu 15, phế cầu 20 và phế cầu 23. Tùy theo lịch sử tiêm chủng và nhu cầu, bác sĩ sẽ chỉ định loại vaccine phù hợp.

Vaccine não mô cầu cũng có 5 loại giúp phòng 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến là A, B, C, Y, W-135. Trong đó, nhóm A, B, C, Y, W-135 có 3 loại vaccine, gồm (Menquadfi, Mỹ) và (Nimenrix, Bỉ) tiêm từ 6 tuần tuổi, không giới hạn tuổi ở người lớn; Menactra (Mỹ) tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi. Còn vaccine não mô cầu nhóm B có loại thế hệ mới (Bexsero, Italy), tiêm từ 2 tháng đến 50 tuổi và nhóm BC (VA-Mengoc-BC, Cuba), tiêm từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi.

Bạn 20 tuổi, thuộc nhóm được tiêm cả 5 loại vaccine não mô cầu. Tuy nhiên, vaccine não mô cầu không bảo vệ chéo giữa các nhóm huyết thanh gây bệnh, nên nếu chỉ tiêm một loại, cơ thể vẫn có thể mắc bệnh do các nhóm huyết thanh gây bệnh còn lại. Do đó, bạn cần tiêm ít nhất hai loại vaccine, ưu tiên các loại thế hệ mới để phòng ngừa đầy đủ 5 nhóm huyết thanh vi khuẩn não mô cầu gây bệnh viêm họng, viêm tai giữa, viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết.

Cảm ơn câu hỏi của bạn!

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe.

Bé nhà em được 3 tháng tuổi, sinh non lúc 35 tuần thì có được tiêm kháng thể đơn dòng RSV không và có lưu ý gì khi tiêm không bác sĩ?
Thu Hường, 32 tuổi, Cần Thơ
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản khiến trẻ dưới 1 tuổi nhập viện. Kháng thể đơn dòng Nirsevimab do Sanofi Pháp đưa về Việt Nam, sản xuất tại Mỹ, giúp giảm hơn 82% nguy cơ nhập viện do viêm phổi, viêm tiểu phế quản do RSV. Thời gian bảo vệ kéo dài, ít nhất 6 tháng, bảo vệ trẻ trong giai đoạn dễ tổn thương nhất. Kháng thể có thể được tiêm ngay sau sinh, không phụ thuộc vào sự trưởng thành của hệ miễn dịch, phù hợp với mọi trẻ sơ sinh, bao gồm cả trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có bệnh nền. Đặc biệt, Nirsevimab là kháng thể đơn dòng được tạo ra từ tế bào của người nên độ an toàn cao, ít gây phản ứng sau khi tiêm. Do đó, bé nhà bạn sinh non lúc 35 tuần, hiện đã 3 tháng tuổi vẫn có thể tiêm được kháng thể đơn dòng.

Về phác đồ, trẻ từ 1 ngày tuổi đến 12 tháng tuổi tiêm một mũi, liều lượng căn cứ theo cân nặng. Trẻ dưới 5 kg tiêm 0,5 ml, còn trẻ từ 5 kg trở lên tiêm 1 ml. Trẻ trên 12-24 tháng tuổi nguy cơ cao mắc RSV phác đồ hai mũi, mỗi mũi 1 ml ở hai vị trí khác nhau trong một ngày.

Trước khi tiêm kháng thể đơn dòng RSV, trẻ cần được bác sĩ khám sàng lọc kỹ để đánh giá sức khỏe. Bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin về tình hình sức khỏe của con, trẻ có đang mắc bệnh gì, sử dụng loại thuốc nào không... để bác sĩ đánh giá kỹ, quyết định mũi tiêm phù hợp.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Bác sĩ ơi, em có bạn trai đã 5 năm và hai tụi em quan hệ chung thủy, chỉ mình em tiêm vaccine HPV là đủ rồi phải không ạ?
Trần Nguyễn Vân Anh, 27 tuổi, Thanh Hóa
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Hiện Việt Nam sử dụng vaccine Gardasil (cho bé gái và phụ nữ 9-26 tuổi) và vaccine thế hệ mới Gardasil 9 (cho cả nam và nữ 9-45 tuổi). Hai loại vaccine này giúp phòng sùi mào gà và nhiều bệnh ung thư do HPV gây ra, với hiệu quả bảo vệ trên 90%, kể cả với người đã quan hệ, sinh con.

Với Gardasil, nữ từ 9 đến dưới 14 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, nữ từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi. Còn với Gardasil 9, trẻ từ 9 tuổi đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, người từ 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng. Bạn 22 tuổi, cần tiêm ba mũi Gardasil 9 để được bảo vệ toàn diện.

Chỉ mình bạn tiêm vaccine HPV vẫn chưa đủ để phòng bệnh cho cả hai người. Lý do, HPV là virus lây truyền qua tiếp xúc da kề da, da – niêm mạc, niêm mạc - niêm mạc khi quan hệ, virus này có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm mà không có triệu chứng. Dù hai bạn chung thủy, quan hệ an toàn, vẫn không thể chắc chắn rằng một trong hai người chưa từng nhiễm HPV trước đó. Bên cạnh đó, HPV cũng có những đường lây ít phổ biến như tiếp xúc vật dụng cá nhân dính virus, thiết bị thăm khám nam khoa, phụ khoa.

Nếu bạn trai chưa tiêm, vẫn có nguy cơ mang virus mà không biết, có thể lây ngược lại cho bạn dù nguy cơ đã giảm nhờ vaccine. Bản thân bạn trai cũng có thể mắc các bệnh liên quan HPV như sùi mào gà, ung thư hậu môn, hầu họng, dương vật...

Hiện vaccine HPV đã được khuyến cáo tiêm cho cả nam, bạn có thể động viên bạn trai cùng tiêm để phòng bệnh. Cả hai cũng nên hạn chế các chất kích kích, sinh hoạt lành mạnh, duy trì khám sức khỏe định kỳ... nhằm giữ sức khỏe.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Nhờ bác sĩ tư vấn giúp. Tôi ở xã Hòa Lạc, Hà Nội, nơi vừa ghi nhận ổ dịch dại và chó thả rông quanh xóm rất nhiều. Tiêm vaccine dại trước thì có phòng bệnh được không? Tiêm bao nhiêu mũi là đủ? Cảm ơn bác sĩ.
Thanh Phương, 25 tuổi, Hà Nội
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus dại gây ra. Virus lây từ động vật có vú máu nóng sang người qua dịch tiết cơ thể như nước dãi, nước mắt, dịch não tủy, chủ yếu là thông qua vết cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc mắt, miệng. Bệnh hiện chưa có thuốc điều trị. Một khi đã khởi phát triệu chứng, gần 100% người và động vật đều tử vong.

Hiện Việt Nam đang sử dụng hai loại vaccine dại gồm Verorab (Pháp) và Abhayrab (Ấn Độ). Người nuôi thú cưng, người có nguy cơ phơi nhiễm dại cao như cán bộ thú y, nhân viên phòng thí nghiệm làm việc với virus dại, người làm nghề giết mổ chó, người dân và những người đi du lịch đến các khu vực lưu hành bệnh dại có thể tiêm vaccine dại dự phòng trước khi bị cắn, cào.

Phác đồ gồm ba mũi vào ngày 0, 7, 21 hoặc 28 trong bắp hoặc trong da. Nếu đã tiêm đủ phác đồ vaccine ở lần trước hoặc tiêm đủ phác đồ dự phòng trước phơi nhiễm, bạn chỉ cần tiêm thêm hai mũi vaccine vào các ngày 0 và 3, không cần tiêm thêm huyết thanh dù vết thương nặng.

Còn nếu bạn chưa tiêm vaccine dự phòng, cần tiêm 5 mũi vào bắp vào các ngày 0, 3, 7, 14 và 28; hoặc tiêm 8 mũi trong da các ngày 0, 3, 7 và 28. Trường hợp vết thương nặng, ở vị trí nguy cơ cao như đầu, mặt cổ, ngón tay, ngón chân, bạn có thể được chỉ định thêm huyết thanh kháng dại.

Việc tiêm trước phơi nhiễm giúp giảm số mũi tiêm, không cần huyết thanh nếu bị phơi nhiễm, linh động về thời gian và đề phòng trường hợp khó tiếp cận huyết thanh do nguyên nhân khách quan.

Ngoài ra, khi bị động vật có vú máu nóng cắn, cào, người dân cần rửa vết thương dưới vòi nước sạch kết hợp với xà phòng trong tối thiểu 15 phút, sát khuẩn lại vết thương bằng cồn iốt hoặc dung dịch povidine, sau đó đến trung tâm gần nhất để được bác sĩ thăm khám vết thương và chỉ định chủng ngừa.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Vĩnh Long vừa có ca mắc não mô cầu nhóm B. Tôi muốn cho con trai 5 tuổi tiêm phòng bệnh thì nên tiêm loại B hay BC sẽ phòng nhóm B tốt hơn?
Nguyễn Kim Uyên, 36 tuổi, Vĩnh Long
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính, do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn gây các bệnh nặng nề như viêm màng não, nhiễm trùng máu hoặc kết hợp viêm màng não và nhiễm trùng máu cùng các bệnh não mô cầu không xâm lấn như viêm họng, viêm tai giữa, viêm phổi… Trong đó, một số bệnh có thể gây tử vong chỉ trong 24 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng đầu tiên.

Hiện não mô cầu nhóm B đã có vaccine phòng ngừa, trong đó:

- Vaccine Bexsero (GSK, Italy) phòng não mô cầu nhóm B, sản xuất với công nghệ tiếp cận dựa trên hệ gen của vi khuẩn não mô cầu để phát triển vaccine. Vaccine chứa bốn thành phần kháng nguyên của nhóm B, cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng cao và bao phủ nhiều chủng vi khuẩn não mô cầu nhóm B, có hiệu quả 95%. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng và người lớn đến 50 tuổi.

- Vaccine VA-Mengoc-BC (Finlay Institute, Cuba) phòng nhóm BC được sản xuất theo công nghệ túi màng ngoài Polysaccharide, chứa một thành phần polysaccharide nhóm C và 1 kháng nguyên nhóm B nên cho hiệu quả bảo vệ trên nhóm B hẹp hơn. Vaccine chỉ định tiêm cho trẻ từ 6 tháng và người lớn đến 45 tuổi.

Nhóm huyết thanh não mô cầu B rất đa dạng với hơn 8.000 chủng khác nhau về mặt di truyền. Nhờ có 4 thành phần kháng nguyên nên vaccine Bexsero có thể cung cấp khả năng tiêu diệt hiệp đồng, bao phủ nhiều chủng não mô cầu nhóm B so với vaccine của Cuba có một thành phần kháng nguyên.

Con bạn đã 5 tuổi, có thể tiêm được cả hai loại trên. Tùy vào nhu cầu chủng ngừa, bạn có thể đưa con đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được các bác sĩ khám và tư vấn lựa chọn loại vaccine phù hợp.

Ngoài ra, vaccine phòng các nhóm huyết thanh não mô cầu khuẩn không có miễn dịch chéo với nhóm huyết thanh khác. Do đó, dù đã được chủng ngừa não mô cầu khuẩn nhóm B hoặc BC, con bạn vẫn cần tiêm thêm vaccine phòng các nhóm huyết thanh A, C, Y và W-135. Hiện bên cạnh loại của Italy và Cuba, Việt Nam có ba loại phòng 4 nhóm huyết thanh gây bệnh não mô cầu A, C, Y, W-135 là Menactra (Sanofi, Pháp) tiêm từ 9 tháng đến 55 tuổi, hai loại MenQuadfi (Mỹ) và Nimenrix (Bỉ) được sản xuất theo công nghệ mới, giúp tăng cường miễn dịch, tiêm từ 6 tuần tuổi và không giới hạn tuổi ở người lớn. Mỗi vaccine có lịch tiêm và tuổi chỉ định khác nhau.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Dạo này mưa trái mùa nên muỗi lên nhiều quá, em có hơi sợ nên muốn cho cả nhà tiêm sốt xuất huyết. Vaccine này có tiêm cho người 70 tuổi không ạ, có phản ứng gì sau tiêm không bác sĩ?
Trần Hiếu, 29 tuổi, TP HCM
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Thời tiết thất thường, mưa trái mùa thường làm muỗi sinh sôi mạnh, đặc biệt là muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết. Muỗi vằn sinh sản rất nhanh trong các vật chứa nước đọng như chậu cây, xô nước, lốp xe... Đây là trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết nguy hiểm.

Bệnh có thể gây sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ khớp, phát ban, chảy máu cam, chảy máu chân răng. Một số trường hợp bệnh nhẹ, có thể tự khỏi, nhưng cũng có nhiều ca diễn tiến nặng ở giai đoạn hạ sốt, hết sốt, dẫn đến xuất huyết nặng, sốc, tổn thương đa tạng, viêm màng não, tử vong.

Hiện Việt Nam có vaccine Qdenga của hãng Takeda (Nhật Bản), giúp phòng cả 4 type huyết thanh virus gây bệnh gồm Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4, tiêm cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau ba tháng. Một người có nguy cơ mắc bệnh nhiều lần với các type virus khác nhau, nguy cơ lần sau nặng hơn lần trước. Vì vậy, người đã từng mắc bệnh vẫn nên tiêm ngừa.

Vaccine có tác dụng ngăn ngừa nguy cơ mắc và tái mắc bệnh hơn 80%, ngăn nguy cơ nhập viện hơn 90% do sốt xuất huyết. Vaccine cần trung bình hai tuần tạo kháng thể bảo vệ, gia đình bạn nên sắp xếp tiêm sớm và đầy đủ để phòng bệnh.

Người 70 tuổi vẫn có thể chủng ngừa vaccine sốt xuất huyết. Các dữ liệu từ thử nghiệm lâm sàng cho thấy vaccine Qdenga dung nạp tốt, không ghi nhận vấn đề nghiêm trọng nào về tính an toàn. Người được tiêm có thể gặp phản ứng như đau tại chỗ tiêm, nhức đầu, đau cơ, khó chịu, ban đỏ tại chỗ tiêm và tự hết sau 1-2 ngày. Người được tiêm cần tuân thủ nguyên tắc theo dõi phản ứng sau tiêm tại chỗ ít nhất 30 phút và tiếp tục kiểm tra ở nhà trong 24-48 giờ. Nếu có dấu hiệu hiếm gặp như khò khè, khó thở, phát ban, tím tái, đau quặn bụng... cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, xử trí kịp thời.

Gia đình cũng nên kiêng uống rượu bia, ăn uống đủ dưỡng chất trước và sau tiêm, uống đủ nước để quá trình tiêm vaccine diễn ra thuận lợi.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình nhiều sức khỏe!

Con tôi 5 tuổi, trước đây đã tiêm vaccine phế cầu 13, giờ thấy có loại mới, có nên tiêm tiếp cho bé không và nên chọn loại nào ạ?
Hà An, 7 tuổi, Tuyên Quang
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Vi khuẩn phế cầu là tác nhân phổ biến lây qua đường hô hấp trong cộng đồng gây nhiều thể bệnh từ nhẹ đến nặng như: viêm xoang, viêm tai giữa, viêm phế quản, viêm phổi, nhiễm trùng huyết, viêm màng não... Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính mỗi năm trên thế giới có khoảng 1,6 triệu người tử vong bởi các bệnh do phế cầu khuẩn, chủ yếu là viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng máu. Hơn 90% số ca tử vong xảy ra ở các nước đang phát triển do có tỷ lệ tiêm chủng vắc xin thấp, điều kiện y học chưa cao về chẩn đoán sớm, chính xác và điều trị bệnh kịp thời.

Ngoài ra, trong các trường hợp nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, trẻ còn có nguy cơ gặp di chứng nặng nề như: tàn tật, tổn thương thận có thể dẫn đến suy thận mạn, mù, điếc, động kinh, liệt, chậm phát triển, suy giảm trí nhớ, đau đầu kéo dài...

Hiện nay, các nhà khoa học đã tìm thấy hơn 100 chủng phế cầu. Việt Nam hiện có nhiều loại vaccine phòng bệnh, bao gồm: phế cầu 10, phế cầu 13, phế cầu 15, phế cầu 20 và phế cầu 23, tương ứng số lượng chủng vi khuẩn phổ biến có thể phòng ngừa.

Con bạn đã tiêm đủ phác đồ 13, phòng các chủng 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F; bạn có thể lựa chọn tiêm thêm loại vaccine khác để mở rộng độ bao phủ chủng vi khuẩn để bảo vệ trẻ. Như:

Phế cầu 15: bảo vệ thêm 2 chủng 22F và 33F so với phế cầu 13.

Phế cầu 20: bảo vệ thêm 7 chủng 8, 10A, 11A, 12F, 15B, 22F, 33F so với phế cầu 13.

Phế cầu 23: bảo vệ 23 chủng 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19F, 19A, 20, 22F, 23F và 33F.

Mỗi loại vaccine có công nghệ, phạm vi và hiệu quả bảo vệ khác nhau. Bạn nên đưa bé đến trung tâm tiêm chủng gần nhất để được bác sĩ tư vấn cụ thể và chỉ định tiêm ngừa loại vaccine phù hợp.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Bố tôi năm nay 68 tuổi, có bệnh tiểu đường và huyết áp cao thì tiêm vaccine cúm và phế cầu có nguy hiểm gì không?
Mai Phương, 28 tuổi, Hà Nội
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Ở người cao tuổi, cùng với tuổi tác, bệnh lý mạn tính như tiểu đường, huyết áp là những nguyên nhân khiến hệ miễn dịch suy giảm, tăng nguy cơ mắc và biến chứng khi bị các tác nhân virus, vi khuẩn bên ngoài tấn công, phổ biến hàng đầu là cúm, phế cầu.

Người bệnh tiểu đường mắc cúm có nguy cơ tử vong cao gấp 3 lần, nguy cơ nhập viện do các biến chứng liên quan đến cúm cao gấp 6 lần, tỷ lệ viêm phổi cao hơn 7,4 lần và tỷ lệ nhiễm trùng huyết cao hơn 5,7 lần so với người bình thường.

Theo nghiên cứu, người có 2 bệnh lý mạn tính khi nhiễm phế cầu khuẩn có nguy cơ bị viêm phổi cao gấp 6,2 lần so với người bình thường.

Chính vì vậy, bố của bạn thuộc nhóm nguy cơ cao mắc và biến chứng nặng do cúm, phế cầu, nên chủ động tiêm ngừa để dự phòng bệnh. Bạn nên đưa ông đến trung tâm tiêm chủng để được bác sĩ thăm khám, khi đi nên mang theo những giấy tờ khám bệnh, đơn thuốc đang uống nếu có và cung cấp trung thực để được bác sĩ khám, đánh giá tình trạng sức khỏe, nếu ổn định có thể tiêm ngừa.

Hai loại vaccine này cũng có thể tiêm chủng trong một buổi, giúp thuận tiện cho người dân, hiệu quả sinh miễn dịch bảo vệ sớm, tiết kiệm thời gian, công sức.

Hiện Việt Nam có nhiều loại vaccine cúm và phế cầu.

Trong đó, vaccine cúm tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn. Vaccine cúm hiện nay là vaccine bất hoạt, an toàn cho cả trẻ em, người cao tuổi, có bệnh nền và phụ nữ mang thai. Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vaccine cần tiêm hai mũi, cách nhau một tháng, trẻ từ 9 tuổi trở lên và người lớn tiêm một mũi, sau đó tiêm nhắc định kỳ hàng năm.

Vaccine phế cầu có 5 loại, bao gồm phế cầu 10, phế cầu 13, phế cầu 15, phế cầu 20 và phế cầu 23. Lịch tiêm cụ thể tùy theo độ tuổi, loại vaccine và lịch sử chủng ngừa.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Tôi theo dõi báo đài, thấy nhiều người mắc bệnh não mô cầu do chưa tiêm vaccine, Việt Nam đã có vaccine chưa, tôi 62 tuổi tiêm được không?
Phúc Vinh, 62 tuổi, Cần Thơ
BS.CKI Nguyễn Lê Nga

Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Chào bác!

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis thường trú ở vùng hầu họng gây ra, có thể dẫn đến các thể lâm sàng nguy hiểm như: viêm màng não mủ, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm khớp, viêm màng ngoài tim... Trong đó, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết là hai thể bệnh phổ biến nhất. Bệnh có biểu hiện ban đầu tương tự cúm như sốt, đau đầu, đau họng, song diễn tiến nặng nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong chưa đầy 24 giờ từ khi khởi phát triệu chứng. Trường hợp sống sót, người bệnh có nguy cơ gặp di chứng suốt đời như liệt, điếc, mù lòa, cụt chi…

Vi khuẩn não mô cầu dễ lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc. Đặc biệt, đối với não mô cầu, tỷ lệ người lành mang trùng trong cộng đồng từ 5-25%, cao hơn ở vùng có dịch, là nguồn lây âm thầm và nguy hiểm cho trẻ em, người cao tuổi, có bệnh nền.

Hiện các nhà khoa học đã tìm thấy ít nhất 13 nhóm huyết thanh não mô cầu, trong đó, 5 nhóm A, B, C, W-135, X và Y gây bệnh phổ biến đã có vaccine phòng ngừa tại Việt Nam gồm:

Bexsero (Italy): Phòng nhóm B, tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên đến người lớn 50 tuổi.

VA-Mengoc-BC (Cuba): Phòng nhóm B và C, tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên đến người lớn 45 tuổi.

3 loại vaccine tứ giá phòng 4 nhóm ACYW-135:

Menactra (Mỹ): Cộng hợp tứ giá, tiêm cho trẻ từ 9 tháng tuổi đến người lớn 55 tuổi.

MenQuadfi (Mỹ): Thế hệ mới, dùng cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và người lớn không giới hạn độ tuổi.

Nimenrix (Bỉ): Tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn không giới hạn độ tuổi.

Bác năm nay 62 tuổi, có 2 loại vaccine có thể tiêm ngừa để phòng bệnh gồm MenQuadfi và Nimenrix. Bác nên sắp xếp thời gian đến trung tâm tiêm chủng để được bác sĩ thăm khám và chỉ định tiêm ngừa.

Cảm ơn câu hỏi của bác.

Chúc bác và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Tôi chuẩn bị cho con 10 tuổi về quê ngoại ở An Giang nhưng ở đó nhiều muỗi nên rất lo. Nhờ bác sĩ tư vấn giúp hiện có những vaccine nào phòng bệnh lây qua muỗi ạ?
Ngô Thị Linh, 34 tuổi, TP HCM
BS.CKI Tống Thị Ngọc Cầm

Phó Giám đốc Y khoa miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC

Tại Việt Nam, có ba bệnh truyền nhiễm lây qua muỗi đã có vaccine phòng ngừa là bệnh sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản và sốt vàng.

Trong đó, bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue, lây từ người sang người qua vết đốt của muỗi vằn cái. Có 4 type huyết thanh virus gây bệnh là Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Với tốc độ đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu, bệnh sốt xuất huyết đang xuất hiện quanh năm và khắp các vùng miền chứ không chỉ tập trung vào mùa mưa và ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và ven biển miền Trung như trước. Bệnh có thể dẫn đến biến chứng nặng như sốc sốt xuất huyết, tổn thương gan, thận cấp, suy hô hấp, viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết... Mỗi năm, nước ta ghi nhận khoảng 100.000 ca mắc sốt xuất huyết và hàng chục ca tử vong.

Vaccine sốt xuất huyết được sử dụng cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn. Lịch tiêm gồm hai mũi, cách nhau 3 tháng, riêng phụ nữ dự định mang thai cần hoàn thành phác đồ tiếu thiểu một tháng trước khi mang thai. Bệnh vẫn có thể tái nhiễm, nguy cơ lần sau nặng hơn lần đầu. Người đã mắc bệnh vẫn cần tiêm vaccine khi sức khỏe ổn định sau khoảng 6 tháng.

Với viêm não Nhật Bản, đây là bệnh do virus viêm não Nhật Bản gây ra, lây từ động vật sang người qua vết đốt của muỗi Culex, chủ yếu từ các loài gia súc như lợn, trâu bò, ngựa hoặc các loài chim hoang dã.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh viêm não Nhật Bản có tỷ lệ tử vong lên tới 30%. 30-50% người sống sót bị di chứng thần kinh, nhận thức và hành vi vĩnh viễn.

Nghiên cứu dựa trên dữ liệu của 260 bệnh nhi mắc viêm não Nhật Bản, điều trị tại Bệnh viện Nhi Trung ương giai đoạn 2018-2022. Kết quả, nhóm 5-15 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (65%), phần lớn bệnh nhi sống ở nông thôn (92,7%).

Hiện Việt Nam có ba loại vaccine phòng viêm não Nhật Bản cho trẻ em và người lớn, bao gồm: Jevax (Việt Nam) có trong chương trình Tiêm chủng Mở rộng và tiêm chủng dịch vụ, tiêm từ 12 tháng tuổi; Jeev (Ấn Độ) tiêm từ 12 tháng tuổi và Imojev (Thái Lan) tiêm từ 9 tháng tuổi chỉ có trong tiêm chủng dịch vụ. Tùy vào lịch sử tiêm chủng của mỗi người, bác sĩ sẽ tư vấn loại vaccine và lịch tiêm phù hợp.

Lưu ý, riêng vaccine Jevax cần tiêm ba mũi cơ bản, sau đó tiêm nhắc sau mỗi ba năm để bổ sung kháng thể bảo vệ. Vaccine Jeev cần tiêm hai mũi cơ bản, cách nhau tối thiếu một tháng, tiêm nhắc lại khi có dịch hoặc chuẩn bị đi vào vùng dịch. Vaccine Imojev không cần tiêm nhắc lại sau khi đã hoàn thành đủ phác đồ.

Còn bệnh sốt vàng gây xuất huyết niêm mạc, chảy máu cam, máu mũi, đi ngoài phân đen, tổn thương phủ tạng, suy gan thận, trụy tim mạch. Tỷ lệ tử vong ở thể nặng 20% tới 50%. Vaccine sốt vàng được khuyến cáo cho người đi đến các vùng lưu hành dịch như châu Mỹ và châu Phi. Vaccine có lịch tiêm 1 mũi dành cho người từ 9 tháng tuổi đến 60 tuổi.

Bạn nên kiểm tra lịch sử chủng ngừa, tiêm bổ sung các mũi vaccine để kịp thời bảo vệ bé.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!

Em từng bị mụn cóc sinh dục, đã chữa khỏi 2 năm trước, có cần tiêm vaccine HPV để phòng bệnh nữa không?
Tào Tuấn, 26 tuổi, Hà Nội
THS.BS Ngô Thị Kim Phượng

Quản lý vùng Khu vực miền Trung và Tây Nguyên, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC

Chào bạn!

Mụn cóc sinh dục còn gọi là sùi mào gà, là bệnh truyền nhiễm do Human Papilloma virus (HPV) gây ra, chủ yếu là HPV type 6 và 11, chiếm tới 90% ca bệnh. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ tái phát sùi mào gà tại vị trí đã nhiễm bệnh trước đó lên tới 44,3%, có thể tái phát tới 10 lần trong chưa đầy 5 năm.

Bên cạnh type 6 và 11 gây mụn cóc sinh dục, ít nhất 15 type HPV nguy cơ cao có thể gây nhiều bệnh ung thư như cổ tử cung, hậu môn, hầu họng, âm hộ, âm đạo... đặc biệt là hai type 16 và 18.

Vì vậy, dù đã từng mắc mụn cóc sinh dục, bạn vẫn nên tiêm vaccine để phòng tái nhiễm và phòng ngừa các type khác có trong thành phần vaccine.

Việt Nam hiện có hai loại vaccine phòng HPV. Trong đó, Gardasil phòng 4 type 6, 11, 16 và 18, dành cho nữ giới từ 9-26 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 14 tuổi chỉ cần tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, từ 14-26 tuổi tiêm ba mũi.

Gardasil 9 là vaccine thế hệ mới, mở rộng phòng ngừa thêm 5 type so với Gardasil là 31, 33, 45, 52 và 58, dành cho cả nam và nữ từ 9-45 tuổi. Trẻ từ 9 đến dưới 15 tuổi tiêm hai mũi, cách nhau 6-12 tháng, 15-45 tuổi tiêm ba mũi trong vòng 6 tháng.

Tiêm vaccine đầy đủ, hiệu quả phòng ngừa lên đến hơn 90% các bệnh ung thư và sùi mào gà do các type virus có trong vaccine.

Ngoài ra, bạn nên giữ lối sống lành mạnh, đảm bảo dinh dưỡng, thể dục thể thao vừa sức, không nên thức khuya, tránh stress… để giữ hệ miễn dịch khỏe mạnh.

Cảm ơn câu hỏi của bạn.

Chúc bạn và gia đình thật nhiều sức khỏe!