Người cao tuổi nhiều bệnh nền có nguy cơ mắc não mô cầu?

Ba tôi 75 tuổi, mắc viêm phế quản mạn tính, trời lạnh hay ho khan. Ông hầu như chỉ ở nhà, liệu có nguy cơ mắc não mô cầu và cần phòng bệnh thế nào? (Hồng Hạnh, 42 tuổi, TP HCM)

Trả lời:

Ba của bạn mắc bệnh viêm phế quản mạn tính thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu và diễn tiến nặng cao. Nguyên nhân, tình trạng viêm phế quản kéo dài làm tổn thương lớp niêm mạc bảo vệ đường thở, suy giảm khả năng tự làm sạch và lọc vi khuẩn. Khi gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn não mô cầu dễ dàng bám dính, phá vỡ hàng rào niêm mạc để xâm nhập vào máu.

Thêm vào đó, người trên 65 tuổi vốn có hiện tượng lão hóa miễn dịch tự nhiên, sức đề kháng kém, vi khuẩn cũng dễ dàng nhân lên và tấn công ồ ạt các cơ quan. Các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận người mắc bệnh hô hấp mạn tính hoặc vừa trải qua các đợt nhiễm trùng hô hấp như cúm có nguy cơ mắc não mô cầu xâm lấn cao gấp nhiều lần người khỏe mạnh.

Dù người cao tuổi ít ra ngoài, nguồn lây lớn nhất lại đến từ con cháu và người thân trong gia đình. Vi khuẩn não mô cầu lây truyền qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc trò chuyện gần gũi.

Trong cộng đồng, nhóm trẻ lớn và thanh thiếu niên là "ổ chứa" vi khuẩn thầm lặng lớn nhất, tỷ lệ có thể lên đến 25% người mang vi khuẩn ở vùng hầu họng mà hoàn toàn không có triệu chứng. Người trẻ tuổi đi học, đi làm, sinh hoạt nơi đông người có thể nhiễm vi khuẩn nhưng không hề hay biết. Khi về nhà, sự tiếp xúc thân mật hàng ngày vô tình biến họ thành cầu nối truyền mầm bệnh sang cho người già có sức đề kháng yếu.

Não mô cầu thường gây hai thể bệnh viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết. Ở thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp, lượng độc tố khổng lồ do vi khuẩn tiết ra tàn phá mạch máu, kích hoạt hình thành hàng triệu cục máu đông li ti làm tắc mạch nuôi chi và gây xuất huyết hoại tử. Ngay cả khi được điều trị hồi sức tích cực, tỷ lệ tử vong ở người bệnh não mô cầu vẫn từ 10 đến 20%. Khoảng 20% người sống sót phải chịu các di chứng suốt đời như cắt cụt chi do hoại tử, tổn thương não hoặc suy thận.

Tại nước ta, số liệu giám sát dịch tễ ghi nhận người từ một tuổi chiếm tới hơn 92% số ca mắc não mô cầu xâm lấn, trong đó riêng độ tuổi lao động từ 27 đến 64 tuổi chiếm hơn 28%.

Để bảo vệ người cao tuổi có bệnh nền, bên cạnh việc đưa ba của chị đi tiêm phòng, tất cả thành viên trong gia đình cũng cần chủ động tiêm vaccine để tạo lá chắn miễn dịch bao bọc cho người thân.

Hiện Việt Nam lưu hành bốn loại vaccine phòng ngừa đủ 5 nhóm huyết thanh gây bệnh phổ biến gồm A, B, C, Y và W-135. Vaccine thế hệ mới phòng nhóm B tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến người lớn 50 tuổi và VA-Mengoc BC của Cuba tiêm cho người từ 6 tháng đến 45 tuổi. Các vaccine thế hệ mới phòng bốn nhóm ACYW đều có thể tiêm từ khi trẻ tròn 6 tuần tuổi và không giới hạn độ tuổi tối đa ở người lớn. Người đã tiêm vaccine BC trước đây có thể đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát và đánh giá tiêm bổ sung.

Vaccine phòng nhóm ACYW có thể tiêm cùng lúc với vaccine phòng nhóm B trong cùng một buổi tiêm tại các vị trí tiêm khác nhau, không cần chờ đợi giãn cách lịch tiêm.

Ngoài tiêm chủng, gia đình cần duy trì thói quen súc họng sát khuẩn, đeo khẩu trang khi ra ngoài, rửa tay sạch sẽ trước khi tiếp xúc, chăm sóc người lớn tuổi và giữ không gian sống luôn thông thoáng. Khi người bệnh có các dấu hiệu nghi ngờ như sốt cao, đau đầu dữ dội sau gáy, nôn ói, khó thở tăng dần hoặc nổi ban tím trên da, cần đưa đến cơ sở y tế cấp cứu ngay, tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.

Bác sĩ Đoàn Thị Khánh Châm

Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC