Vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) lây qua đường hô hấp, xâm nhập vào máu gây ra các bệnh như lao hạch, lao màng bụng, lao da, lao xương, lao khớp, lao màng não, lao màng tim,... Ở trẻ em, bệnh tập trung ở lứa 1-5 tuổi.

Theo bác sĩ Phan Thị Thu Minh, Phó trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bệnh lao màng não chiếm tỷ lệ thấp nhưng có số tử vong cao hàng đầu trong các bệnh lý về lao ở trẻ sơ sinh. Nếu may mắn được cứu sống, trẻ có thể gặp những di chứng thần kinh như bại não, liệt chi, động kinh, câm, điếc, mù; về lâu dài người bệnh có thể mắc thêm di chứng sa sút trí tuệ, tổn thương thần kinh, rối loạn tâm thần...

Bác sĩ Minh cho biết, triệu chứng lao màng não giống với các bệnh về não khác như u não, xuất huyết não, viêm màng não mủ, viêm màng não do nấm... nên bệnh nhân dễ nhầm lẫn triệu chứng và ngay cả thầy thuốc cũng có thể chẩn đoán nhầm, dẫn đến tập trung điều trị bệnh về não mà bỏ qua việc điều trị lao.

Bệnh có các biểu hiện ban đầu như nhức đầu, chóng mặt, ù tai. Một số trường hợp người bệnh bị co giật khu trú, liệt, nói sảng, buồn bã... Bệnh ở giai đoạn nặng sẽ xuất hiện triệu chứng: sốt cao kéo dài, nhức đầu khu trú hoặc lan tỏa, cơn đau liên tục hoặc từng cơn, nhạy cảm ánh sáng, nôn do tăng áp lực nội sọ, đau bụng, đau khớp, cột sống và các chi, các cơn động kinh cục bộ hoặc toàn thể, rối loạn ý thức từ nhẹ đến nặng, hôn mê. Đa số trẻ mắc lao màng não chỉ được phát hiện khi bệnh đã nặng, với các biểu hiện rõ ràng này.

"Khi bệnh lao màng não trở nặng việc điều trị khó khăn hơn, người bệnh không thể tránh khỏi nguy cơ tử vong hoặc các di chứng thần kinh nghiêm trọng", bác sĩ Minh cảnh báo.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam vẫn đang là nước có gánh nặng bệnh lao cao, đứng thứ 10 trong 30 nước có số người bệnh lao cao nhất và xếp thứ 11 trong số 30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng đa thuốc cao nhất trên toàn cầu. Hàng năm, Việt Nam có hơn 172.000 người đã mắc bệnh và 10.400 người chết do bệnh lao (báo cáo WHO 2020).

Tại TP HCM, chỉ trong vòng 6 tháng đầu năm 2022, đã ghi nhận hơn 8.434 người mắc bệnh lao, tăng 33,3% so với cùng kỳ 2021 (6.327).

Vaccine phòng lao BCG (bacille Calmette-Guerin) đã được sử dụng từ lâu, với vai trò ngăn chặn bệnh tiến triển thành các thể lao nguy hiểm, trong đó phòng ngừa lao màng não.

Theo BS Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC, vaccine lao BCG được khuyến cáo chỉ định tiêm cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong vòng một tháng đến một năm sau sinh và trẻ cân nặng trên 2 kg. Tại Hệ thống tiêm chủng VNVC, những trẻ sinh ra có đủ sức khỏe, phát triển ổn định, không nằm trong chế độ chăm sóc đặc biệt được chỉ định tiêm phòng lao càng sớm càng tốt, trong vòng một tháng đầu sau sinh. Vaccine lao có hiệu quả cao trong việc phòng ngừa chủng lao nguy hiểm, trong đó có lao màng não.

Việc tiêm vaccine phòng lao muộn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh lao ở trẻ. Người lớn không mắc bệnh lao và chưa được chủng ngừa nhưng thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố phơi nhiễm cũng nên tiêm vaccine phòng bệnh.

Bên cạnh tiêm vaccine BCG, người dân nên phòng ngừa bệnh lao bằng các biện pháp như: giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ, tránh tiếp xúc với người bệnh lao. Khi người lớn, trẻ nhỏ có các biểu hiện sớm của lao như gầy do sút cân, mệt mỏi, sốt nhẹ về chiều, ra mồ hôi trộm vào ban đêm... nên đi khám và xét nghiệm chẩn đoán lao, tuân thủ điều trị để có hiệu quả cao, ngăn chặn lao kháng thuốc, giảm lây lan trong cộng đồng.

Anh Chi