Thế khó của Ukraine khi đàm phán ba bên với Nga, Mỹ

Ukraine chấp nhận đàm phán ba bên cùng Nga, Mỹ, nhưng đối mặt nguy cơ bị Washington gây sức ép để đồng ý thỏa thuận có lợi cho Moskva.

Sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff ngày 21/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin đồng ý tiến hành đàm phán hòa bình ba bên với Ukraine và Mỹ vào tháng tới, tập trung vào việc "thiết lập cơ chế an ninh sau khi chiến sự chấm dứt".

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky sau đó lên tiếng ủng hộ nỗ lực đàm phán ba bên, cho rằng đây là "định dạng tốt nhất" nhằm giải quyết cuộc xung đột đã kéo dài gần 5 năm qua. Nhưng các chuyên gia cho rằng dù đàm phán ba bên mang lại cơ hội chấm dứt chiến sự, lãnh đạo Ukraine hiện phải đối mặt hàng loạt rủi ro lớn.

Áp lực từ đồng minh lớn nhất

Bước vào bàn đàm phán tháng tới, Tổng thống Zelensky sẽ đối mặt với một bên là Tổng thống Putin, "đối thủ lớn" mà ông từng thề sẽ không chấp nhận thương lượng cùng. Trong khi đó, bên cạnh ông không phải là "đồng minh lớn" như những gì đã diễn ra trong giai đoạn đầu xung đột.

Theo chuyên gia Thomas Graham từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang ngày càng thể hiện xu hướng nghiêng về Nga, Tổng thống Zelensky nhiều khả năng sẽ không nhận được sự ủng hộ từ Washington trong những điều khoản chấm dứt chiến sự.

"Mối quan hệ ngày càng rạn nứt giữa ông Trump với ông Zelensky cùng những nhượng bộ gần đây của Tổng thống Mỹ dành cho người đồng cấp Nga đang phơi bày lựa chọn nghiệt ngã mà Ukraine phải đối mặt", ông nói.

Tổng thống Zelensky nhiều lần tuyên bố sẽ không chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ trong bất cứ thỏa thuận ngừng bắn nào, trong khi Tổng thống Putin lại kiên quyết rằng mọi điều khoản hòa bình đều phải tính đến thực tế là Nga đã sáp nhập 4 tỉnh miền đông và miền nam Ukraine.

Đây sẽ là vấn đề gây căng thẳng nhất trên bàn đàm phán, nhưng Ukraine nhiều khả năng sẽ không nhận được sự ủng hộ từ ông Trump, người muốn chiến sự nhanh chóng kết thúc, kể cả với điều kiện Kiev nhượng lãnh thổ cho Moskva.

Hôm 20/10, Tổng thống Trump đã kêu gọi Ukraine đạt thỏa thuận để chấm dứt chiến sự, tuyên bố Tổng thống Putin cũng muốn ký một thỏa thuận hòa bình. "Ukraine phải muốn khép lại cuộc chiến này", ông Trump nói, gần như đẩy toàn bộ quả bóng về phía Kiev.

Tổng thống Mỹ cũng nhận định Nga đang nắm thế thượng phong trên chiến trường vì họ "là một cỗ máy khổng lồ". "Họ cứ liên tục lấn tới và đó là những gì họ đã làm. Họ đã kiểm soát một vùng lãnh thổ rất lớn", ông nói.

Theo Graham, một lệnh ngừng bắn bằng mọi giá sẽ mang lại lợi ích trong ngắn hạn cho Mỹ, khi giúp ông Trump "ghi điểm" ngoại giao và góp phần hạ giá năng lượng. Nếu chấp nhận điều kiện này, Ukraine sẽ phải đánh đổi các lợi ích dài hạn của mình, đặc biệt trong vấn đề lãnh thổ.

Đến nay, ông Zelensky vẫn kiên quyết kháng cự sức ép từ Nhà Trắng về việc nhượng bộ lãnh thổ để đổi lấy hòa bình với Nga, cho rằng hành động này chỉ càng khiến Moskva lấn tới hơn nữa.

Nhưng nếu không chấp nhận các điều kiện ngừng bắn được đưa ra trong đàm phán, Ukraine có thể đối mặt nguy cơ mất đi đồng minh, đối tác lớn nhất của mình, theo John Lough, chuyên viên nghiên cứu cao cấp thuộc Chương trình Nga và Á-Âu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Chatham House, Anh.

Bởi vậy, Lough cho rằng Ukraine đang đứng trước áp lực nặng nề nhất kể từ đầu xung đột khi Tổng thống Trump ngày càng quay lưng với họ.

Lợi thế kép của Nga

Trong khi đó, Nga đang có nhiều lợi thế cả trên bàn đàm phán lẫn trên thực địa. Theo Oleksandr Merezhko, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại và Hợp tác Liên nghị viện Quốc hội Ukraine, việc ông Trump gần đây liên tục đưa ra các động thái thể hiện xích lại gần Nga, trong đó có thỏa thuận diesel và lệnh đình chỉ trừng phạt với Moskva, sẽ giúp Tổng thống Putin tin rằng "mọi chuyện đang đi đúng hướng".

Trên thực địa, dù Ukraine vẫn giữ vững phòng tuyến tại Donbass và liên tục tập kích vào sâu lãnh thổ Nga trong suốt mùa hè, Kiev đang đối mặt với một mùa đông tối tăm và lạnh lẽo, khi lưới điện của họ liên tục bị tập kích, trong khi hệ thống phòng không ngày càng suy giảm.

Chiến dịch phản công Vivaldi gần đây giúp Ukraine giành lại một phần nhỏ lãnh thổ, nhưng Nga vẫn duy trì sức ép gần như trên toàn bộ mặt trận. Khi sự hỗ trợ về thông tin tình báo, công nghệ Starlink từ Mỹ suy giảm, ưu thế về tác chiến drone của Ukraine trước Nga gần như bị triệt tiêu.

"Lực lượng Nga vẫn nắm thế thượng phong trên chiến trường. Ông Putin tin rằng mình đang ở thế thắng và tôi nghĩ ông ấy đúng", chuyên gia Lough từ Chatham House nhận định.

Với những lợi thế trong tay và vị thế đàm phán ngày càng được củng cố, khi bước vào bàn thảo luận 3 bên, Nga chắc chắn sẽ đưa ra các điều kiện tối đa nhằm buộc Ukraine phải nhượng bộ nhiều nhất có thể, ông Lough nói.

Cựu đại biểu quốc hội Ukraine Spiridon Kilinkarov dự đoán các cuộc đàm phán hòa bình thực sự khó có thể tạo ra bước ngoặt trong tương lai gần do ông Zelensky vẫn chưa sẵn sàng nhượng bộ đáng kể về lãnh thổ. Mặt khác, lập trường của Ukraine vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ các quốc gia châu Âu, những bên đang tiếp tục tài trợ cho Kiev.

Karolina Hird, trưởng nhóm phân tích Nga tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh Mỹ (ISW), cho rằng với Tổng thống Putin, việc Ukraine có nhượng bộ hay không trong đàm phán ba bên không thực sự quan trọng.

Việc chấp nhận ngồi vào bàn đàm phán ba bên giúp ông Putin củng cố mối quan hệ cá nhân với ông Trump, thúc đẩy thỏa thuận diesel với Mỹ, giảm bớt áp lực trừng phạt và tranh thủ thời gian phục hồi năng lực quốc phòng.

Do Nga đến nay chưa đạt được những mục tiêu then chốt đã đề ra trong chiến dịch, trong đó có "phi quân sự hóa, phi phát xít hóa" Ukraine và kiểm soát hoàn toàn vùng Donbass, cuộc đàm phán ba bên có thể là cách kéo dài thời gian để lực lượng Nga đạt thêm lợi thế trên chiến trường.

Tổng thống Zelensky cũng bày tỏ sự thận trọng, bởi đàm phán ba bên hồi đầu năm đã diễn ra mà không đạt được bất cứ tiến triển nào. "Nga đã nhiều lần tuyên bố sẵn sàng gặp mặt dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng mọi chuyện cuối cùng lại thay đổi. Các kế hoạch bị hủy bỏ. Chúng ta hãy cùng chờ xem lần này sẽ ra sao", ông nói.

Tổng thống Trump ngày 21/10 tuyên bố "hòa bình đang gần Ukraine hơn bao giờ hết", nhưng cố vấn Điện Kremlin Yuri Ushakov lại cho hay đề xuất hòa bình mà đặc phái viên Witkoff mang tới Nga "không có nhiều nội dung thực chất", dù nó đã được Mỹ thảo luận và thống nhất với đại diện Ukraine cùng châu Âu.

"Đàm phán chỉ mang lại kết quả nếu Nga phải đối mặt áp lực mạnh mẽ. Nhưng thay vào đó, Ukraine lại là bên duy nhất đang phải chịu sức ép", Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại và Hợp tác Liên nghị viện Quốc hội Ukraine Merezhko nói.

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, Moscow Times, Independent)