Tôi từng có thời gian làm việc, đi lại và tiếp xúc khá nhiều với công nhân trong các khu công nghiệp. Chủ đề câu chuyện họ thường nói với nhau là tiền lương và chi phí sinh hoạt. "Làm đủ 8 tiếng, tăng ca đều, cuối tháng cầm về gần chục triệu, trừ tiền trọ, ăn uống là hầu như không để dư ra được".
Trong khi đó, một số bạn bè làm công tác tuyển dụng nhân sự của tôi than thiếu công nhân, thiếu lao động trẻ. Nhưng họ lại ít khi nhìn thẳng vào bài toán thu nhập.
Dù các bạn có nói điều ngược lại, nhưng suy nghĩ của tôi vẫn là phần đông thanh niên ngày nay không lười, cũng không ngại làm việc. Họ chỉ đang tính toán thực tế hơn.
Nếu cùng bỏ ra 8-10 tiếng mỗi ngày, một bên là nhà máy với mức lương cố định, tăng ca bấp bênh, một bên giờ giấc thoải mái hơn, ví dụ tiêu biểu là chạy xe công nghệ, làm nhiều thì có thêm tiền, mệt thì nghỉ, thì lựa chọn nghiêng về đâu là điều dễ hiểu.
Cũng cần nói thêm, không phải ai cũng muốn gắn bó lâu dài với công việc tự do. Nhà máy vẫn có lợi thế về sự ổn định, bảo hiểm, môi trường làm việc bài bản. Nhưng lợi thế đó chỉ phát huy khi mức lương đủ để người lao động cảm thấy yên tâm mà sống.
Tóm lại, tôi cho rằng lương công nhân không tay nghề tối thiểu phải đạt khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, còn với lao động có tay nghề thì ít nhất 13 triệu đến 15 triệu đồng một tháng (làm việc 8 tiếng một ngày) mới có thể tạo động lực thực sự để thanh niên chọn vào nhà máy.
Mức lương 6-8 triệu đồng như hiện nay, nói thẳng, rất khó cạnh tranh với các công việc tự do như chạy xe công nghệ, nơi người lao động không bị gò bó thời gian, có thể chủ động nghỉ ngơi và thu nhập cũng không quá chênh lệch.
Tôi cũng biết là việc nâng lương không chỉ là bài toán chi phí của doanh nghiệp, mà là câu chuyện phát triển bền vững của thị trường lao động.
Nếu không điều chỉnh kịp thời, nhà máy sẽ tiếp tục đối mặt với vòng luẩn quẩn: thiếu lao động - tăng áp lực - công nhân bỏ việc - lại thiếu lao động. Ngược lại, một mức lương hợp lý, tiệm cận thực tế đời sống, sẽ giúp doanh nghiệp giữ người, đào tạo tay nghề và giảm chi phí tuyển mới về lâu dài.