Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn sinh ngày 5/3/1934 trong gia đình theo đạo Công giáo ở Hòa Thành, Cà Mau. Ông là anh cả trong nhà có ba anh em.
Chiều 22/3, Đức Hồng y qua đời tại Trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận Sài Gòn lúc 17h22, thọ 92 tuổi, sau thời gian chống chọi bệnh tật. Trước đó ông nhập viện cấp cứu ở Bệnh viện Chợ Rẫy do xuất huyết dạ dày, bệnh tim mạch, hoại tử chân. Ảnh: Tư liệu
Con đường tu học của Đức Hồng y bắt đầu từ nhỏ. Ông từng kể lần đầu gặp linh mục Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, cha sở Tắc Sậy, khi mới 5 tuổi trong một bữa cơm gia đình. Khi đó, cha Diệp gợi ý cha mẹ cho ông vào học nội trú trường dòng rồi tiến tới chủng viện.
Khoảng 7 tuổi, ông được gọi giúp lễ tại nhà thờ. Đến 10 tuổi, ông theo học Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng (Long Xuyên), sau đó sang Phnom Penh (Campuchia). Tiếp đó, ông trở về Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, học triết học và thần học đến năm 1965. Ảnh: Tư liệu
Tháng 5/1965, ông được Giám mục Cần Thơ Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang truyền chức linh mục tại nhà thờ Chánh toà Giáo phận Cần Thơ.
Ông đảm trách việc đào tạo các linh mục trong 28 năm. Giảng dạy tại Tiểu chủng viện Á thánh Quý (Cái Răng, Cần Thơ) và rồi được bổ nhiệm làm Giám đốc cơ sở vào năm 1974.
Từ 1988-1993, ông làm Giám đốc Đại chủng viện Thánh Quý, chịu trách nhiệm đào tạo linh mục cho ba giáo phận Cần Thơ, Long Xuyên và Vĩnh Long. Ảnh: Tư liệu
Xen kẽ quãng thời gian đào tạo linh mục, ông được cử đi du học ngành Quản trị giáo dục tại đại học Công Giáo Loyola Marymount ở Los Angeles, Mỹ, từ năm 1968-1971. Ảnh: Tư liệu
Trong đời mục vụ, Hồng y Mẫn luôn đề cao tinh thần sẻ chia. Ông từng kể kỷ niệm thời học tại Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn, khi cùng nhiều chủng sinh miền Trung, trong đó có linh mục Stêphanô Nguyễn Như Thể (sau là Tổng giám mục Huế).
Một chiều chủ nhật, ông rủ bạn: “Anh Thể đi Sở thú không?”. Nghe đáp “đi mần răng”, hiểu theo tiếng Huế là đi bằng phương tiện gì, song ông tưởng bạn tới nha sĩ nên đi một mình. Tuy nhiên sau đó hai người lại gặp nhau ở Sở thú. Từ trải nghiệm này, ông nhắn nhủ các linh mục dành thời gian cho người di dân từ nơi khác có những khác biệt về giọng nói, văn hoá, người bị bệnh, để đồng hành và giúp họ sớm hoà nhập. Ảnh: Tư liệu
Tháng 3/1993, ông được Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm làm giám mục phó giáo phận Mỹ Tho. Gần nửa năm sau, ông được tấn phong giám mục với khẩu hiệu “Như Thầy yêu thương”. Giai đoạn 1996-1998, ông giữ chức Phó tổng thư ký Hội đồng Giám mục Việt Nam.
Sau gần 60 năm tu học, phục vụ tại các giáo phận miền Tây, ngày 10/3/1998, ông được bổ nhiệm làm Tổng giám mục Tổng giáo phận Sài Gòn. Trong lễ nhậm chức, ông cúi đầu hôn mặt đất tại khuôn viên Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn. Ảnh: Tư liệu
Khoảng thời gian là người đứng đầu Tổng giáo phận Sài Gòn, ông luôn cần mẫn điều hành, dẫn dắt cộng đoàn giáo phận. Sau giờ tổ chức lễ ở Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn ông về làm việc tại Toà Tổng giám mục.
Ngài đã xây dựng tổ chức giáo phận, thành lập ban tư vấn giám mục, hội đồng mục vụ, hội đồng linh mục, ban hành quy chế hội đồng mục vụ giáo xứ, ấn định lại ranh giới các giáo xứ. Ảnh: Nguyễn Á
Ngày 22/10/2003, ông được Giáo hoàng Gioan Phaolô II phong Hồng y tại Roma, trở thành Hồng y đầu tiên của Tổng giáo phận Sài Gòn và là vị Hồng y thứ 5 của Việt Nam.
Ông cũng được bổ nhiệm làm thành viên Bộ phụng sự và kỷ luật các bí tích và Bộ loan báo tin mừng cũng trong thời gian này. Trong khoảng thời gian giữ tước vị Hồng y, ông từng hai lần dự Mật nghị Hồng y để bầu Giáo hoàng vào năm 2005 và 2013. Ảnh: Tư liệu
Trong cuộc sống, Đức Hồng y luôn giản dị và gần gũi. Ông Bùi Hồng Phúc là người cắt tóc cho ngài từ năm 1998-2021.
Ông Phúc kể, thời gian đầu khi cha về làm Tổng giám mục thường đi cắt tóc ở tiệm vỉa hè gần Nhà thờ Đức Bà. Sau này được người quen giới thiệu, ông Phúc có cơ duyên phục vụ. Theo ông Phúc, khi cắt tóc Đức Hồng y không yêu cầu gì, chỉ cần gọn gàng và giữ một kiểu suốt 24 năm. "Mỗi lúc cắt tóc, cha ngồi sẵn ở ngoài sân, chỉ cần dùng tông đơ và kéo", ông nói. Ảnh: Bùi Hồng Sơn
Dù ở cương vị nào, Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn luôn dành sự quan tâm đến cộng đồng dân Chúa, gắn kết tu sĩ ở khắp nơi.
Sơ Mari Lang (người đứng thứ ba tính từ bên phải sang) tại Tu hội nữ tu bác ái thánh Vinh Sơn ở Nhật vẫn lưu lại lần ngài đến thăm cộng đoàn vào năm 2007. Lúc này, khi gặp các sơ là người Nhật, ông đã cùng ăn uống, chủ động trò chuyện để tạo thiện cảm. Ảnh: Sơ Mari Lang
Năm 2014, ở tuổi 80, ông từ nhiệm Tổng giám mục Tổng giáo phận Sài Gòn, nghỉ hưu và được kế nhiệm bởi Tổng giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc. Trong thời gian tĩnh dưỡng tại Nhà truyền thống Tổng giáo phận TP HCM, ông duy trì thói quen đọc báo L’Osservatore Romano (tiếng Pháp) – cơ quan ngôn luận của Tòa thánh Vatican – và tham gia các hoạt động hỗ trợ cộng đồng Công giáo.
Hồng y Mẫn được đánh giá có nhiều cải cách trong giáo phận, chú trọng đào tạo giáo sĩ, đề cao tinh thần phục vụ và quan tâm giúp đỡ người khó khăn. Ảnh: Nguyễn Á
Ngày 27/5/2025, thánh lễ tạ ơn mừng 60 năm linh mục cho Đức Hồng y Phạm Minh Mẫn, diễn ra tại nhà nguyện Trung tâm Mục vụ Tổng Giáo phận Sài Gòn. Thánh lễ do Đức Tổng giám mục Giuse Nguyễn Năng chủ tế. Đến nay, ông có 61 năm Linh mục, 33 năm Giám mục và 23 năm Hồng y. Ảnh: Tư liệu
Theo cáo phó, thánh lễ an táng Đức Hồng Y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn lúc 8h30 ngày 27/3.
Đình Văn