Em họ tôi có con chuẩn bị bước vào lớp 1. Những ngày gần đây, câu chuyện giữa tôi và em xoay quanh một chủ đề rất quen thuộc với nhiều gia đình có con sắp vào tiểu học: có nên cho con học tiền tiểu học hay không? Em họ tôi khá kiên định khi cho rằng không nên cho trẻ học quá sớm, bởi điều đó vô tình tạo áp lực học tập khi các con mới chỉ 5 tuổi - độ tuổi đáng lẽ phải được chơi, được khám phá thế giới bằng sự tò mò tự nhiên, chứ không phải bằng vở ô ly và những dòng chữ ngay ngắn.
Tôi từng cho con gái mình học tiền tiểu học trước khi con vào lớp 1. Khi ấy, tôi tin rằng mình đang chuẩn bị cho con một "bước đệm" cần thiết, giúp con bỡ ngỡ ít hơn khi bước vào môi trường học tập chính thức. Nhưng càng trò chuyện với em họ, càng nhìn lại câu chuyện của chính con mình năm đó, tôi mới nhận ra: quyết định tưởng như đúng đắn ấy đã để lại trong tôi một nỗi day dứt rất lớn.
Áp lực học tập thường được nhắc đến khi nói về học sinh cấp 2, cấp 3, hay những kỳ thi lớn. Ít ai nghĩ rằng áp lực ấy có thể bắt đầu từ rất sớm, thậm chí khi trẻ mới chỉ 5 tuổi. Tôi còn nhớ rất rõ thời điểm quyết định cho con gái mình học tiền tiểu học. Khi đó, xung quanh tôi là rất nhiều lời khuyên: "Cho con học trước đi, không vào lớp 1 là thua bạn bè", "giờ lớp 1 học nặng lắm, không học trước con sẽ sốc", "viết chữ xấu là cô chê đấy". Trong nỗi lo chung của các bậc phụ huynh, tôi đã chọn cách "phòng ngừa" bằng việc cho con học sớm, mà không tự hỏi liệu con đã sẵn sàng hay chưa?
Những buổi học đầu tiên, con tôi tỏ ra khá hào hứng. Con thích cảm giác được "làm học sinh", thích cầm bút, tô chữ, làm toán đơn giản. Tôi nhìn thấy sự háo hức ấy và tự trấn an mình rằng quyết định của mình là đúng. Nhưng sự hứng thú đó chỉ tồn tại rất ngắn. Mọi thứ bắt đầu thay đổi từ một buổi học mà con gái tôi trở về nhà với vẻ mặt buồn rầu. Con kể rằng cô giáo chê chữ viết của con xấu, không đẹp, không đúng nét. Với người lớn, đó có thể chỉ là một lời nhận xét bình thường. Nhưng với một đứa trẻ 5 tuổi, đó là cú đánh trực diện vào sự tự tin non nớt vừa mới hình thành.
Từ buổi học đó trở đi, con không còn hào hứng như trước. Con bắt đầu viện đủ lý do để không phải đi học. Những buổi tiếp theo, con khóc nức nở, đầy hoảng sợ. Lúc ấy, tôi mới bắt đầu hoang mang. Nhiều lớp tiền tiểu học hiện nay không đơn thuần là giúp trẻ làm quen với môi trường học tập, mà thực chất là dạy trước chương trình lớp 1: tập viết chữ đúng mẫu, làm toán theo sách giáo khoa, ngồi ngay ngắn trong thời gian dài. Những yêu cầu này có thể phù hợp với một số trẻ, nhưng với nhiều em khác, đó là gánh nặng quá sức.
Trẻ 5 tuổi vẫn đang trong giai đoạn phát triển cảm xúc và vận động. Việc yêu cầu các em viết chữ đẹp, đúng nét, ngồi yên hàng giờ là đi ngược lại đặc điểm phát triển tự nhiên của trẻ. Khi trẻ không đáp ứng được, thay vì được động viên, các em dễ bị chê trách, bị so sánh, từ đó hình thành tâm lý sợ học. Con gái tôi chính là một ví dụ. Sau vài buổi học tiền tiểu học, con không còn muốn cầm bút. Mỗi lần nhắc đến việc học, con lại căng thẳng. Tôi đã vô tình gieo vào con một cảm xúc tiêu cực với việc học, ngay trước thềm lớp 1 - điều mà đáng lẽ ra tôi phải tránh bằng mọi giá.
Là cha mẹ, chúng ta thường hành động từ nỗi lo nhiều hơn là sự thấu hiểu. Chúng ta sợ con thua kém, sợ con không theo kịp bạn bè, sợ con bị chê trách. Nhưng đôi khi, chính nỗi lo ấy lại khiến chúng ta đẩy con vào áp lực sớm hơn cần thiết. Tôi hối hận vì đã không lắng nghe con nhiều hơn. Tôi hối hận vì đã đặt kỳ vọng "chuẩn bị trước" lên vai một đứa trẻ còn quá nhỏ. Và tôi hối hận vì đã không nhận ra rằng, điều quan trọng nhất trước khi vào lớp 1 không phải là con biết đọc, biết viết, mà là con có yêu thích việc học hay không?
Sau này, khi tôi cho con dừng lớp tiền tiểu học, phải mất một thời gian khá dài con mới lấy lại sự thoải mái. Tôi phải kiên nhẫn động viên, giải thích rằng chữ xấu không có nghĩa là con kém, rằng con có thể học lại từ đầu khi vào lớp 1. Nhưng dấu vết của những buổi học tiền tiểu học ấy vẫn còn đó, một nỗi sợ mơ hồ mỗi khi con nghĩ đến trường lớp.
Chính vì trải nghiệm ấy, khi nghe em họ nói rằng không muốn cho con học tiền tiểu học, tôi không phản đối. Áp lực học tập không nên bắt đầu từ khi trẻ mới 5 tuổi. Trẻ cần được chuẩn bị tâm lý, kỹ năng sống, khả năng tự lập, chứ không phải là viết chữ đẹp hay làm toán nhanh. Một đứa trẻ bước vào lớp 1 với tâm thế vui vẻ, tự tin sẽ có lợi thế lớn hơn rất nhiều so với một đứa trẻ đã biết đọc, biết viết nhưng mang trong mình nỗi sợ học tập.
Sự chuẩn bị tốt nhất cho lớp 1 không nằm ở việc học trước kiến thức, mà là bảo vệ niềm vui học tập của trẻ. Cha mẹ không nên lấy nỗi lo của mình để đặt lên vai con, đặc biệt khi con còn quá nhỏ để tự bảo vệ cảm xúc của mình. Tôi ước rằng ngày ấy mình đủ bình tĩnh để nói "không" với lớp tiền tiểu học, để con tôi có thêm một năm được chơi, được vẽ, được sai mà không bị đánh giá.
- Mẹ nổi khùng, con khủng hoảng vì lớp 1 phải đọc thông, viết thạo
- Tôi khủng hoảng khi con vào lớp 1
- Cô giáo lớp 1 thúc ép tôi cho con đi học thêm
- Tại sao bắt trẻ lớp một đọc thông, viết thạo, làm toán nhanh?
- Cú sốc 'duy nhất con mình chưa biết chữ khi vào lớp 1'
- 'Sợ con bị sốc vì không biết chữ trước khi vào lớp 1'