Dù hứng chịu 26 pha dứt điểm cả trận, Việt Nam không những đứng vững, mà còn ghi bàn duy nhất để đánh bại chủ nhà Arab Saudi, để lần đầu đạt thành tích toàn thắng ở vòng bảng U23 châu Á và vào tứ kết với tư cách nhất bảng A.
Công lao to lớn trước tiên nằm ở màn trình diễn xuất sắc của thủ thành Trung Kiên, khi anh cản phá thành công 7 pha dứt điểm trúng đích. Yếu tố may mắn cũng không thể chối cãi, khi một số cơ hội ở vị trí thuận lợi của chủ nhà không mang về kết quả "đẹp" cho họ.
Tuy nhiên, một chi tiết quan trọng không thể xem nhẹ là kỷ luật và những nguyên tắc cốt lõi trong việc duy trì kết cấu tổ chức phòng ngự của tập thể HLV Kim Sang-sik. Việc Arab Saudi rơi vào tâm thế chịu áp lực buộc phải thắng đã cho phép Việt Nam thi triển phong cách phòng ngự phản công, vốn là bản sắc được hình thành từ triều đại HLV Park Hang-seo.
Để chơi phòng ngự lùi sâu, nếu không có sự tập trung và bài bản, kết quả có thể đã khác với Việt Nam. Trong chiến thuật bóng đá, kết cấu phòng ngự của một đội gồm ba thành phần: khối phòng ngự, khoảng trống giữa hai tuyến và góc.
Khối phòng ngự (hay "block") được hiểu là phạm vi không gian giữa tuyến thủ và tuyến tấn công, cũng như giữa hai cầu thủ xa nhất về mỗi biên. Duy trì một khối phòng ngự càng chặt chẽ, thời gian và không gian chơi bóng dành cho đối phương sẽ càng hạn chế.
Dựa trên ý đồ tấn công của một đội, cấu trúc phòng ngự có thể được chia thành nhiều chức năng khác nhau. Ví dụ, một đội có thể tìm cách tấn công xuyên thủng, vòng qua hoặc vượt qua khối phòng ngự.
Bảo vệ khoảng trống giữa tuyến thủ và tuyến tiền vệ (tức "gap") trong cấu trúc phòng ngự sẽ ngăn cản đối phương tấn công xuyên thủng khối phòng ngự.
Nếu một đội không thể xuyên thủng khối, họ có thể thử tấn công vòng qua nó. Bấy giờ, bảo vệ các góc (tức "corner") ở mỗi biên trong khối phòng ngự trở thành chi tiết cực kỳ quan trọng. Khi ngăn chặn thành công những đòn tấn công vòng quanh góc, đội phòng ngự có thể giữ chân đối phương ở trước mặt.
Trong khi đó, chống lại những tình huống tấn công vượt qua khối phòng ngự phụ thuộc vào các hành động dâng lên và lùi xuống nhịp nhàng của các tuyến trong khối, cũng như vai trò đọc tình huống để di chuyển bắt bóng của thủ môn: dâng lên dập bóng không cho đối phương thoải mái tung ra đường chuyền ra sau lưng tuyến thủ hoặc để bẫy việt vị, lùi xuống kịp thời để hậu vệ tranh chấp bóng trực tiếp với người nhận chuyền của đối phương.
Những nguyên tắc này được các học trò của ông Kim thấm nhuần và áp dụng liên tục trong 90 phút bóng lăn, từ đó giúp hạn chế hết mức có thể các cơ hội triển khai tấn công của Arab Saudi. Nếu không duy trì được trạng thái phòng ngự như vậy, khung thành của Trung Kiên có thể đã phải rơi vào một kịch bản hoàn toàn khác.
Tại SVĐ Prince Abdullah al-Faisal, Việt Nam luôn duy trì một khối phòng ngự 5-4-1 tầm trung đến lùi thấp, đây là lựa chọn biết người biết ta bởi sức mạnh của Arab Saudi là đáng gờm.
Trong kết cấu phòng ngự đó, các cầu thủ áo trắng không hoàn toàn bị động ở cách tiếp cận, thay vào đó là sự chủ động trong việc tìm cách ngăn cản đối phương chuyền bóng thuận lợi. Cụ thể là hành động dâng lên gây áp lực đối với người cầm bóng bên phía Arab Saudi ở các vị trí nơi tuyến tiền vệ. Bấy giờ, để không cho đối phương khai thác khoảng trống giữa hai tuyến, các trung vệ của Việt Nam có động thái "nhấc" lên kèm người.
Tập thể ông Kim đã thi đấu nỗ lực để hạn chế hầu hết những pha triển khai tấn công đâm thẳng trung lộ của đối thủ, xuất phát từ khả năng hỗ trợ tranh chấp miệt mài của các tiền vệ, kết hợp cùng vai trò dập bóng của các trung vệ.
Một vấn đề khác là việc đối thủ áo xanh không đủ biến hóa và nguy hiểm ở những tình huống khai thác khoảng trống giữa hai tuyến của Việt Nam. Cụ thể, khi cầu thủ len lỏi vào không gian này, họ không có những mũi công tích cực tấn công chiều sâu để tận dụng khoảng trống sau lưng trung vệ dâng lên dập bóng của Việt Nam. Nói cách khác, tổ hợp tấn công theo mô hình di chuyển "song song nghịch hướng" của Arab Saudi là hạn chế.
Đến khi Arab Saudi tổ chức tấn công qua hai biên, để bảo vệ các "góc" của khối phòng ngự, một nguyên tắc cốt lõi khác được Việt Nam quán triệt là không để hậu vệ cánh đơn độc rơi vào thế một-đấu-một hoặc một-đấu-hai. Bất kỳ đòn tấn công biên nào của chủ nhà, hậu vệ cánh của Việt Nam luôn nhận được sự hỗ trợ từ các tiền vệ cánh. Ý thức tránh bị áp đảo quân số ở hành lang cánh được nắm vững. Bên cạnh đó, là vai trò theo kèm người của tiền vệ trung tâm, hạn chế các pha đâm nách ra sau lưng hàng thủ để nhận đường chuyền chéo từ đối phương.
Các góc trong khối phòng ngự luôn có sự hỗ trợ và bọc lót dành cho các hậu vệ cánh từ các tiền vệ cánh và tiền vệ trung tâm.
Ở giai đoạn chống trả trước các miếng đánh ra sau lưng khối phòng ngự, cũng là đòn tấn công thường xuyên nhất của Arab Saudi, tư thế mở thân người theo chiều song song với đường biên dọc của các hậu vệ Việt Nam phản ánh phong cách phòng ngự hiện đại. Các cầu thủ áo trắng luôn trong tư thế dâng lên để thu hẹp không gian chơi bóng của đối phương hoặc bẫy việt vị, cũng như tiện bề lui về kịp thời để tranh chấp trực tiếp. Song song đó, là sự tập trung để sẵn sàng đọc tình huống lao ra đón bắt bóng của Trung Kiên.
Tuyến thủ Việt Nam luôn trong tâm thế dâng lên hoặc lùi xuống nhịp nhàng, kết hợp cùng thủ thành Trung Kiên đọc tình huống để kiểm soát không gian trước mặt khung thành.
Việt Nam không hoàn toàn triệt tiêu mọi đòn tấn công của Arab Saudi, đó là thực tế không thể phủ nhận. Đường nét dàn xếp tấn công có thể được xem là nguy hiểm nhất của đối thủ đến từ các pha xẻ nách trái trung lộ thông qua những đường chuyền chéo từ biên dành cho một cầu thủ di chuyển tấn công ra sau lưng hàng thủ áo trắng. Tuy nhiên, miếng đánh ấy lại diễn ra rời rạc với tần suất hạn chế.
Diễn biến trên sân chứng minh, thầy trò Kim Sang-sik là đội nắm vững cũng như thực thi được các nguyên tắc trong tổ chức kết cấu phòng ngự, thay vì phó mặc hoàn toàn vào vận may.
Hoàng Thông
