Theo Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, mưa rào, mưa đá kèm giông lốc, sét trong hai ngày 29-30/3 đã khiến 6 người chết. Trong đó, có các trường hợp bị sét đánh tại Tuyên Quang và Sơn La, cùng nạn nhân tử vong do lật thuyền khi giông lốc trên biển và sông, hồ. Ngoài ra, 9 người bị thương.
Thiên tai cũng làm 13 ngôi nhà sập đổ, hơn 6.500 nhà bị tốc mái, hư hỏng; hàng trăm công trình, trường học, nhà văn hóa bị ảnh hưởng; hàng trăm hecta hoa màu, cây trồng bị thiệt hại.
Không chỉ gây tổn thất lớn về tài sản, các loại hình thiên tai này cho thấy rủi ro về người gia tăng, đặc biệt khi nhiều nạn nhân vẫn ở ngoài trời hoặc trên sông, hồ, biển đúng thời điểm xảy ra giông lốc.
Mưa đá ở Hà Nội sáng 30/3. Ảnh: Nguyễn Linh
Theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu (Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển), nguyên nhân của các đợt giông mạnh hiện nay là sự tương tác giữa không khí lạnh cuối mùa và nền nhiệt tăng nhanh trước mùa hè.
"Không khí lạnh vẫn còn hoạt động, trong khi bề mặt đất nóng lên mạnh, tạo điều kiện hình thành các vùng đối lưu rất bất ổn. Khi kết hợp với độ ẩm cao, mây giông có thể phát triển nhanh trong thời gian ngắn, gây gió giật mạnh, sét và mưa đá", ông Kiên phân tích.
Giông chuyển mùa thường xuất hiện nhanh vào chiều tối hoặc đêm sau những ngày nắng, phạm vi hẹp nhưng cường độ mạnh, khiến người dân dễ bị bất ngờ.
Theo Cục Khí tượng Thủy văn, hệ thống dự báo hiện nay có thể cảnh báo giông, lốc, sét, mưa đá trước khoảng 30 phút đến 3 giờ, với độ chính xác 70-90%. Tuy nhiên, do quy mô nhỏ và biến động nhanh, các hiện tượng này vẫn khó dự báo chi tiết đến từng điểm.
Mưa đá, giông lốc gây thiệt hại ở Tuyên Quang ngày 23/3. Ảnh: Tuyên Quang
Thực tế, ngay cả với các mô hình hiện đại, dự báo mưa lớn ngắn hạn vẫn có độ chính xác hạn chế, chỉ đạt khoảng 15-20% với ngưỡng trên 50 mm trong 24 giờ. Đây là lý do nhiều trận giông mạnh vẫn gây thiệt hại dù đã có cảnh báo trước đó.
Chủ động từ sớm để không trở thành nạn nhân
Một trong những vụ điển hình xảy ra tại Tuyên Quang tối 29/3. Theo Công an tỉnh, khoảng 22h, người đàn ông cùng vợ và con trai 14 tuổi ra hồ thủy điện Chiêm Hóa (sông Gâm) thả lưới. Khi đang ở giữa hồ, giông lốc bất ngờ nổi lên, gió mạnh làm lật thuyền. Người con bơi được vào bờ, hai vợ chồng tử vong.
Từ các tai nạn vừa qua, chuyên gia đặc biệt cảnh báo nguy cơ khi ở gần sông, hồ, biển trong lúc giông lốc. Gió giật mạnh có thể tạo sóng lớn, lật phương tiện nhỏ, trong khi sét dễ đánh vào khu vực mặt nước hoặc không gian trống trải.
"Người dân tuyệt đối không nên ở ngoài trời hoặc ra khu vực sông, hồ, biển khi có dấu hiệu giông, kể cả khi trời chưa mưa", ông Kiên khuyến cáo.
Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cảnh báo để giảm thiểu rủi ro, người dân cần chủ động phòng tránh ngay từ sớm. Nhà cửa, đặc biệt là mái tôn, biển quảng cáo, công trình tạm cần được gia cố chắc chắn; cây xanh xung quanh nên được cắt tỉa để hạn chế gãy đổ; hệ thống điện cần được kiểm tra an toàn.
Khi giông lốc xảy ra, nên ở trong nhà kiên cố, đóng kín cửa, tránh xa cửa sổ và các vật dễ bị gió cuốn. Người dân không trú dưới cây lớn, cột điện hoặc đứng ở khu vực trống trải; hạn chế sử dụng thiết bị điện và ngắt nguồn điện khi không cần thiết để phòng sự cố do sét.
Công an tìm các nạn vụ lật thuyền ở Tuyên Quang tối 29/3. Ảnh: Công an tỉnh Tuyên Quang
Trường hợp có mưa đá, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn chắc chắn, ưu tiên bảo vệ người trước, tránh đứng dưới mái tôn yếu hoặc công trình tạm. Nếu đang ở ngoài trời, cần tìm vị trí thấp, tránh xa kim loại và khu vực nguy hiểm.
Sau thiên tai, cần kiểm tra hệ thống điện trước khi sử dụng, cảnh giác với dây điện đứt, cây đổ và các khu vực có nguy cơ sạt lở hoặc ngập sâu.
Theo TS Trương Bá Kiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan không chỉ gia tăng về cường độ mà còn khó dự báo hơn. "Những gì trước đây được coi là quy luật có thể thay đổi, xảy ra với cường độ mạnh hơn và khó lường hơn", ông nói.
Chủ động từ sớm, theo các chuyên gia, là cách hiệu quả nhất để giảm thiểu thiệt hại trong điều kiện thời tiết chuyển mùa ngày càng khó dự báo.
Gia Chính
- Giông lốc thổi lật thuyền, bè, 4 người chết
- Giông lốc quật ngã xe máy, cây xanh trên đường ở Lào Cai
- Nhà tốc mái sau giông lốc ở Tuyên Quang, Lào Cai