Nhiều năm qua, Jaye và chồng nuôi dạy hai con trong căn hộ 52 m2 tại New York. Mọi sinh hoạt gói gọn trong phòng khách và hai phòng ngủ tối giản. Cô nhớ về những năm tháng đó như khoảng thời gian tuyệt vời nhất. Ngay cả bạn bè sống trong biệt thự cũng thích tụ tập tại phòng khách chật chội của cô, bởi ở đó "sự cô đơn không có cơ hội tồn tại".
Jaye không đơn độc trong cảm nhận này. Sở hữu ngôi nhà ngoại ô rộng lớn từng là "Giấc mơ Mỹ", biểu tượng của sự thành đạt. Tuy nhiên, nghịch lý đang diễn ra: nhà ngày càng rộng ra nhưng niềm vui của gia chủ lại ngày càng "co lại".
Sau 50 năm diện tích nhà ở của Mỹ tăng thêm 43%. Ảnh minh họa: Gerald Zaffuts/stock.adobe
Theo Cục Thống kê Dân số Mỹ, diện tích nhà ở trung bình đã tăng 43% kể từ thập niên 1970. Trong khi đó, quy mô hộ gia đình lại giảm 13%. Trung bình mỗi người Mỹ hiện sở hữu hơn 87 m2 không gian sống, gần gấp đôi so với nửa thế kỷ trước.
Nhưng không gian sống mở rộng không đồng nghĩa với niềm vui gia tăng. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2024 (World Happiness Report) cho thấy lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ, Mỹ rơi khỏi top 20 quốc gia hạnh phúc nhất, tụt xuống vị trí thứ 23. Đáng báo động hơn, trong khi nhóm người cao tuổi vẫn giữ được tinh thần lạc quan (xếp thứ 10 thế giới), thì người trẻ dưới 30 tuổi – thế hệ đang chịu áp lực lớn nhất về nhà ở và tài chính – lại rơi tự do xuống hạng 62 về mức độ hạnh phúc.
Mariano Rojas, chuyên gia kinh tế tại Học viện Công nghệ Quốc gia Mexico, cho rằng sai lầm lớn nhất của nhiều người là "hy sinh sự kết nối để đổi lấy một ngôi nhà rộng hơn". Không gian vật lý chỉ là một biến số nhỏ trong phương trình hạnh phúc.
Các nghiên cứu thực tế cho thấy niềm vui khi chuyển vào nhà mới thường rất ngắn ngủi. Gia chủ có xu hướng phóng đại gánh nặng của các chi phí hữu hình như tiền trả góp, phí bảo trì, nhưng lại xem nhẹ những giá trị vô hình: thời gian gặp con mỗi tối, những cuộc tán gẫu với bạn bè hay vài phút đi dạo trong khu phố thân quen.
Hậu quả là nhiều người rơi vào cảnh "giàu nhà cửa, nghèo quan hệ". Các nhà khoa học xã hội gọi đây là đường cong "U ngược": Sống quá chật chội gây căng thẳng, nhưng sống quá rộng lại dẫn đến cô độc.
Gerardo Leyva, giáo sư tại Đại học Iberoamericana (Mexico), nhận thấy những gia đình hạnh phúc nhất thường có quy mô 4-6 người. Sự nhộn nhịp trong không gian sống giúp thắt chặt sợi dây tình cảm, tạo ra một "bộ giảm xóc" tinh thần trước những sóng gió bên ngoài.
Một kẻ thù khác của niềm vui là tâm lý so kè. Giáo sư Clément Bellet của Đại học Erasmus (Hà Lan) gọi đây là "hiệu ứng McMansion" (những biệt thự xây hàng loạt). Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng, việc sống cạnh những ngôi nhà đồ sộ khiến chủ nhân của những căn nhà nhỏ hơn cảm thấy kém hài lòng, dù nhà của họ đã rất tiện nghi. Cuộc đua này khiến tất cả cùng mệt mỏi mà không ai thực sự hạnh phúc hơn.
Thay vì hỏi "Tôi có thể mua ngôi nhà lớn cỡ nào với số tiền này?", các chuyên gia khuyên bạn nên tự vấn "Kiểu nhà nào nuôi dưỡng lối sống tôi mong muốn?". Giá trị thực sự của một tổ ấm nên dựa trên ba trụ cột là Ưu tiên kết nối (cảm giác thuộc về cộng đồng, gần gũi người thân quan trọng hơn diện tích đất); Chất lượng hơn số lượng (một ngôi nhà 110 m2 được thiết kế hợp lý sẽ mang lại nhiều niềm vui hơn biệt thự 300 m2 nhưng bị chia cắt bởi các phòng trống) và Thân thiện (ngôi nhà có phải là nơi thu hút bạn bè ghé chơi, hay là pháo đài cô lập bạn?).
Gia đình Lisa Miller hiện sống tại New York trong căn hộ 158 m2. Ảnh: OLGA GINZBURG/THE NEW YORK POST
Đối lập với văn hóa McMansion là phong trào Tiny House (Nhà tí hon) đang âm thầm lan rộng tại Mỹ. Đây là xu hướng cổ vũ cuộc sống trong những không gian dưới 37 m2 (400 feet vuông), ưu tiên chất lượng và sự tự do hơn là diện tích.
Nổi lên mạnh mẽ sau khủng hoảng tài chính 2008, trào lưu này thu hút những người muốn thoát khỏi gánh nặng nợ nần mua nhà (mortgage) và lối sống tiêu thụ quá mức. Thay vì dành cả đời để trả tiền cho những căn phòng trống không dùng đến, cư dân "nhà tí hon" chọn cuộc sống tối giản, linh hoạt di chuyển và dành ngân sách cho các trải nghiệm tinh thần. Thị trường nhà tí hon tại Bắc Mỹ dự kiến tăng trưởng khoảng 4% mỗi năm trong giai đoạn tới, phản ánh sự thay đổi tư duy của một bộ phận người Mỹ: "Nhà càng nhỏ, tự do càng lớn".
Gia đình Lisa Miller là minh chứng điển hình. Họ từng sống trong biệt thự 280 m2 tại Tennessee trước khi chuyển đến căn hộ 158 m2 ở Brooklyn. Dù diện tích giảm một nửa cho 5 người ở, họ lại thấy hạnh phúc hơn bao giờ hết.
"Thiết kế bếp và phòng khách thông nhau giúp chúng tôi luôn nhìn thấy nhau, ngay cả khi tôi đang nấu ăn", Lisa chia sẻ. Không gian nhỏ buộc họ ngừng tích trữ đồ đạc vô nghĩa, giúp giảm hóa đơn và thuế phí. Sự tối giản mang lại bình yên và tự do tài chính.
Với gia đình Miller hay Jaye, việc giảm bớt diện tích nhà ở không hề gây hại cho hạnh phúc. Ngược lại, nó giúp các thành viên học cách sống sẻ chia và trân trọng những giá trị tinh thần – thứ duy nhất lấp đầy được những khoảng trống trong tâm hồn, điều mà những căn phòng rộng lớn không thể làm được.
Minh Phương (Theo Washington Post, NY Post)