Từ ngày 17/1 đến nay, hình ảnh ngôi nhà bê tông hai tầng được xây dựng ở làng Lô Lô Chải thuộc xã Lũng Cú gây ra nhiều phản ứng của du khách. Căn nhà nằm gần khu vực cây hồng check in nổi tiếng, gồm hai tầng nhưng nhiều người nhầm ba tầng vì có tum.
Chủ nhà đang hoàn thiện thô với khung bê tông và tường gạch. Mặt ngoài công trình được trát xi măng, chưa lắp đặt hệ thống cửa, mái. Nhiều du khách cho biết sự xuất hiện của bê tông cốt thép làm mất vẻ đẹp nguyên sơ, cổ kính của làng - vốn nổi bật nhờ những ngôi nhà trình tường đất truyền thống. Ngoài ra, một số khách chỉ ra chiều cao căn nhà vượt trội so với xung quanh, có thể gây ảnh hưởng cảnh quan chung.
"Giữa làng cổ tích lại mọc ra căn nhà phố thị", một người phản ánh, kêu gọi "trả lại kiến trúc, chất mộc mạc cho Lô Lô Chải".
Theo UBND xã Lũng Cú, ở Lô Lô Chải, 41/63 hộ kinh doanh dịch vụ du lịch giữ nguyên nhà trình tường bằng đất, mái lợp ngói âm dương; 19 hộ là nhà xây mới, sơn màu đất và cũng sử dụng mái lợp ngói âm dương.
Hiện trạng căn nhà. Ảnh: NVCC
Sáng 19/1, đại diện UBND xã Lũng Cú xác nhận đây là nhà riêng của một hộ dân địa phương, đã được cấp giấy phép xây dựng vào ngày 27/11/2025.
Công trình có hai tầng ở với chiều cao lần lượt 3,3 m và 3 m; phần phía trên cao thêm khoảng 2,65 m nhằm đảm bảo độ dốc mái phù hợp để lợp ngói âm dương theo hương ước thôn; đồng thời giúp thoát nước tốt hơn, tạo hình kiến trúc đặc trưng vùng cao.
Theo lãnh đạo xã, việc sử dụng khung bê tông cốt thép là giải pháp kỹ thuật cần thiết ở khu vực khí hậu khắc nghiệt, giúp công trình bền vững và an toàn hơn. Khi hoàn thiện, chủ nhà bắt buộc sơn tường màu vàng đất truyền thống, lợp mái ngói và thực hiện các chi tiết ngoại thất hài hòa với tổng thể kiến trúc của làng.
Chính quyền địa phương đang giám sát chặt chẽ quá trình thi công, đặc biệt là phần mái và hoàn thiện bên ngoài. Nếu phát hiện vi phạm giấy phép hoặc không tuân thủ quy chế kiến trúc, chính quyền sẽ đình chỉ và yêu cầu khắc phục ngay lập tức.
"Lô Lô Chải là làng văn hóa du lịch cộng đồng, không phải khu vực di tích di sản cấp quốc gia", đại diện UBND nói, cho biết người dân hoàn toàn có quyền xây dựng, cải tạo nhà ở để phục vụ sinh hoạt và phát triển kinh tế bền vững theo quy định của pháp luật.
Bản thiết kế ngôi nhà sau khi hoàn thiện. Ảnh: NVCC
Trong khi đó, ông Sình Gỉ Gai, trưởng làng Lô Lô Chải, cho biết hương ước làng quy định chiều cao ngôi nhà từ đỉnh mái không vượt quá 10 m nhưng không cấm sử dụng bê tông như nhiều thông tin đang lan truyền.
Chủ căn nhà cho biết trước khi bắt tay vào thực hiện công trình, đã nghiên cứu về kiến trúc và văn hóa bản địa Hà Giang.
Khi mua lại từ chủ cũ, căn nhà đã xuống cấp, không phải nhà trình tường nguyên bản nên chủ nhà quyết định dỡ bỏ, xây lại. Để phù hợp với định hướng kiến trúc của làng văn hóa, gia đình lựa chọn phương án xây gạch kiên cố nhưng chú trọng yếu tố thẩm mỹ bằng cách xây tường dày 33 cm, sau đó hoàn thiện lớp vữa bả giả màu đất để độ dày đạt 38 cm, giúp mô phỏng hình thái tường trình tường cổ một cách chính xác.
Về độ cao, chủ nhà nói chiều cao thực tế 6,3 m nằm trong giới hạn cho phép. Do địa hình ngôi nhà nằm ở giữa dốc, độ chênh cốt nền từ chân lên đỉnh dốc khoảng gần 5 m, dễ tạo cảm giác cao hơn so với các công trình lân cận nếu nhìn từ dưới dốc lên.
Ngôi nhà cũ trước khi chủ nhà phá dỡ. Ảnh: NVCC
Để khắc phục nhược điểm này, phần tum mái đã được thiết kế giật cấp vào bên trong nhằm giảm độ ngợp và đảm bảo hài hòa với không gian chung.
Chủ nhà cũng dùng các phiến đá lớn bo viền bậc hè, giả cổ; hiên nhà bằng gỗ lợp mái ngói âm dương truyền thống của người Lô Lô hay các quả cầu đá kê chân cột - được đục đẽo thủ công bởi nghệ nhân địa phương.
Đại diện Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn cho biết câu chuyện căn nhà ở Lô Lô Chải cũng được thảo luận trong nhóm các chuyên gia du lịch, bảo tồn và những người am hiểu luật pháp trong lĩnh vực xây dựng. Quan điểm của chuyên gia là cần lắng nghe từ mọi phía.
Người dân được làm mọi thứ pháp luật không cấm. Tuy nhiên, tính toàn vẹn kiến trúc truyền thống ở Lô Lô Chải cũng có ý nghĩa lớn với kinh tế, xã hội địa phương. Một công trình dù xây đúng luật vẫn có thể gây phản ứng từ du khách lẫn người bản địa.
Chuyên gia cho biết trong trường hợp này, chỉ người bản địa mới quyết định bằng tập thể, hương ước ngầm rằng công trình có phù hợp không. Và du khách cũng có thể quyết định thứ cộng đồng bản địa cung cấp có xứng với kỳ vọng hay không.
"Cá nhân tôi thích một căn nhà xây kiểu truyền thống hơn. Song xây theo kiểu người dân ở đây đang áp dụng gần đây cũng có thể chấp nhận. Văn hóa luôn thay đổi", đại diện Công viên địa chất chia sẻ.
Thôn Lô Lô Chải (xã Lũng Cú) nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú – điểm cực Bắc Tổ quốc, cách phường Hà Giang 154 km, ở độ cao khoảng 1.470 m so với mực nước biển. Toàn thôn có 120 hộ chủ yếu là người Lô Lô, trong đó 56 hộ làm du lịch, Phần lớn các hộ còn lại trồng ngô, lúa và nấu rượu truyền thống, sinh sống tại đây gần 800 năm.
Ngày 17/10, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Thế giới (UN Tourism) công nhận là "Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025". Nhà ở Lô Lô Chải đều là nhà trình tường, có tuổi đời từ vài chục đến hơn 200 năm. Từ năm 2011, thôn bắt đầu làm du lịch, trong 37 ngôi nhà cổ có 28 nhà được sử dụng làm homestay.
Tú Nguyễn