Ngày 5/1, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế báo cáo Sở Văn hóa, Thể thao thành phố Huế việc dựng nhà rường tại lăng Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ, thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị ở phường Thủy Xuân.
Nhà rường trái phép ở lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ. Ảnh: Vạn An
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, không gian thờ cúng ngoài trời tại lăng còn sơ sài, chịu ảnh hưởng thời tiết, chưa đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh. Trên cơ sở nghiên cứu hiện trạng và tư liệu lịch sử, Trung tâm đã phục dựng không gian lễ bái theo hình thức nhà hoàng ốc truyền thống bằng kết cấu gỗ lắp ghép, không xâm hại yếu tố gốc di tích, không sử dụng ngân sách nhà nước.
"Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu có không gian chiêm bái, thực hành nghi lễ trang nghiêm đối với Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ, trung tâm đã thống nhất với nhà tài trợ thực hiện việc lắp dựng nhà hoàng ốc truyền thống", văn bản nêu.
Trung tâm cho biết tự nhận thấy thiếu sót và xin nghiêm túc rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích. Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế. Ảnh: Võ Thạnh
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thừa Thiên Huế, cho rằng theo luật pháp và kiến trúc, việc dựng nhà rường trong khu vực lăng Hoàng Thái hậu Từ Dụ là không phù hợp và tùy tiện. Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cần phải tháo dỡ công trình, trả lại kiến trúc nguyên trạng ban đầu cho di tích.
"Dưới triều Nguyễn, khu vực dựng nhà rường hiện nay, xưa kia chỉ dựng nhà tạm để đặt lễ vật cúng bái. Sau các dịp lễ cúng bái, nhà tạm này sẽ được tháo dỡ để trả lại không gian thông thoáng và tôn nghiêm cho lăng mộ. Kiến trúc các lăng mộ hoàng tộc của triều Nguyễn không có kiểu nhà rường chắn ngang lối đi phía trước như nhà rường mới dựng", ông Hoa nói.
Theo ông Hoa, khu vực lăng mộ Từ Dụ nằm trong di tích lăng vua Thiệu Trị, có quy hoạch cụ thể về cảnh quan, lối vào. Tuy nhiên, nhiều năm qua, người dân sống cạnh đã tự mở lối đi riêng qua khu vực lăng, con đường này nên được đóng lại để đảm bảo kết nối với lăng vua Thiệu Trị. Nhà rường trong khu vực lăng có thể tháo dỡ lắp đặt ở khu vực rừng thông trước lăng, thuận tiện cho việc du khách dừng chân, chuẩn bị lễ chiêm bái.
Lăng mộ Hoàng thái hậu Từ Dụ sau trùng tu không có hạng mục nhà rường bằng gỗ. Ảnh: Võ Thạnh
Trước đó, Sở Văn hóa, Thể thao TP Huế đã yêu cầu Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế báo cáo cụ thể về công trình nhà rường được dựng cố định ở lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao TP Huế, dự án "Bảo tồn tu bổ lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ" thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị được Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch thẩm định và UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là TP Huế phê duyệt triển khai, công trình đã hoàn thành, đưa vào sử dụng và đón khách tham quan. Tuy nhiên, qua khảo sát thực địa và đối chiếu hồ sơ Báo cáo kinh tế - kỹ thuật của dự án đã được các cấp thẩm quyền thẩm định, phê duyệt, không đề cập đến hạng mục công trình "ngôi nhà rường" nói trên.
Lăng mộ Hoàng Thái hậu Từ Dụ nằm trong khuôn viên lăng vua Thiệu Trị ở làng Cư Chánh, phường Thủy Xuân. Trước tình trạng xuống cấp của lăng, năm 2023, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế trùng tu, kinh phí gần 6,9 tỷ đồng do dòng họ Phạm Đăng - dòng họ của bà Từ Dụ đóng góp thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế. Dự án đã tu bổ các hạng mục gồm trụ biểu; hồ Tân Nguyệt và hệ thống cống đối lưu; sân nền, bậc cấp trước lăng; sân nền tự nhiên; cổng; vòng tường thành ngoại và tường thành nội. Năm 2024, dự án hoàn thành, đưa vào hoạt động.
Hoàng Thái hậu Từ Dụ (20/6/1810-22/5/1901) tên thật là Phạm Thị Hằng, là trưởng nữ của Lễ bộ Thượng thư Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng. Bà vốn là quý phi của hoàng đế Thiệu Trị, mẹ ruột vua Tự Đức. Bà sống qua 8 đời vua triều Nguyễn gồm: Thiệu Trị, Tự Đức, Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Đồng Khánh và Thành Thái.
Võ Thạnh