Đứng ở khoảng cách vài chục mét, Ngựa Vàng hiện lên như một khối ánh kim liền mạch. Nhưng khi lại gần, bề mặt thân ngựa là vô số mảnh ghép nhỏ li ti, nhiều kích cỡ, mỗi mảnh bắt sáng theo một cách khác nhau, tạo cảm giác chuyển động liên tục khi người xem di chuyển quanh tác phẩm.
Bài toán khó từ không gian sân bay
Ý tưởng về Ngựa Vàng được Công ty Cổ phần Đầu tư Khai thác Nhà ga quốc tế Đà Nẵng (AHT) đặt ra từ giữa năm để "cửa ngõ" đón khách quốc tế có biểu tượng nghệ thuật đủ sức tạo dấu ấn trong năm 2026. Theo ông Nguyễn Xuân Kiều, Trưởng phòng Truyền thông và Đối ngoại AHT, sân bay là không gian đặc thù: đông người, nhiều lứa tuổi, nhịp di chuyển nhanh, đòi hỏi tác phẩm phải dễ cảm, an toàn và vẫn giữ được vẻ đẹp cả ngày lẫn đêm.
"Tác phẩm không chỉ để trang trí Tết mà còn là điểm dừng thị giác, nơi hành khách có thể chậm lại vài giây trước khi bắt đầu hay kết thúc hành trình", ông Kiều nói.
Sau khi cân nhắc nhiều phương án, AHT chọn nghệ nhân Đinh Văn Tâm, 36 tuổi, người quen thuộc với công chúng qua các linh vật Tết những năm gần đây. Thời điểm liên hệ vào tháng 6 nhưng đã là muộn với nghệ nhân Tâm, khi anh đã nhận nhiều đơn hàng. Tuy nhiên, ý tưởng thực hiện một tác phẩm cho không gian sân bay đã khiến anh Tâm đồng ý. Chỉ một ngày sau cuộc trao đổi đầu tiên, anh có mặt tại Đà Nẵng để khảo sát hiện trường, đo đạc không gian và hình dung tỷ lệ tác phẩm.
Từ yêu cầu ban đầu về một con ngựa vươn lên, có hoa đào trang trí, nghệ nhân phát triển tạo hình theo hướng tiết chế. Ngựa không phô trương cơ bắp hay dáng phi nước đại, mà đứng trong tư thế tiến bước, thân chắc, cổ vươn vừa phải. "Ngựa gắn với hành trình và sự bền bỉ. Ở sân bay, hình ảnh ấy giống như lời chúc cho những chuyến đi suôn sẻ", anh Tâm chia sẻ.
Dáng đứng, độ nghiêng đầu, độ cong thân ngựa đều được tính toán để khi nhìn gần không tạo cảm giác nặng nề, còn nhìn xa vẫn rõ khối. Bờm và thân được làm mềm, hạn chế các cạnh sắc, nhằm tạo sự thân thiện với hành khách ở mọi độ tuổi.
Thân ngựa được ghép từ 150.000 mảnh alu vàng. Ảnh: Nguyễn Đông
Thách thức lớn nhất nằm ở lớp vỏ. Thay vì làm một vài mảng lớn, nghệ nhân chọn kỹ thuật ghép mosaic từ hơn 60 m² alu màu vàng, cắt thành khoảng 150.000 mảnh nhỏ, không mảnh nào hoàn toàn giống mảnh nào. Khó nhất là công đoạn hoàn thiện, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kỹ thuật lắp ghép từ những người thợ để tạo ra vẻ đẹp tinh tế, mang lại giá trị nghệ thuật cao cho linh vật.
Từng mảnh alu được cắt, mài, thử đặt rồi mới cố định thủ công lên khung sắt. Khung bên trong được tính toán chịu lực để linh vật đứng vững ngoài trời, còn lớp vỏ tạo độ gợn nhẹ. Khi ánh sáng chiếu vào, bề mặt không phản xạ đồng loạt mà loang ra nhiều lớp, khiến thân ngựa như có nhịp thở.
Ánh sáng làm nên chiều sâu ban đêm
Một yêu cầu quan trọng của AHT là tác phẩm phải "sống" về đêm. Bên trong thân ngựa, hệ thống đèn được lắp để mắt ngựa có thể phát sáng, đồng thời ánh sáng hắt ra từ các khe nối giữa những mảnh alu. Kết hợp với đèn chiếu bên ngoài, Ngựa Vàng hiện lên rõ khối, có chiều sâu 3D nhưng không chói mắt.
Theo ông Nguyễn Xuân Kiều, cách xử lý phần vỏ linh vật và ánh sáng vượt kỳ vọng ban đầu. "Ban đêm, con ngựa như có thêm một lớp chuyển động khác. Hình khối rõ hơn, nhưng ánh sáng vẫn dịu, phù hợp không gian sân bay", ông nói.
Ngựa Vàng trong tư thế tiến bước mạnh mẽ, phần mắt có thể phát sáng khi bật đèn bố trí phía trong thân ngựa. Ảnh: Nguyễn Đông
Sau hơn một tháng hoàn thiện tại xưởng, tác phẩm được tháo rời thành nhiều phần để vận chuyển từ Quảng trị vào Đà Nẵng. Riêng khâu vận chuyển và lắp đặt mất hai ngày, chưa kể thời gian căn chỉnh tại hiện trường để các mảng ghép liền lạc, an toàn tuyệt đối cho khu vực đông người.
Ngày 5/1, Ngựa Vàng được đặt tại khu vực thác nước lối vào Nhà ga quốc tế Đà Nẵng - vị trí đón ánh nhìn đầu tiên của hành khách trong và ngoài nước. Để tác phẩm hoàn thiện hơn, phương án bổ sung thêm đèn hắt sáng được tính toán để người dân và du khách có thể chụp những bức ảnh đẹp khi check-in với linh vật.
Sinh ra ở Quảng Trị, tốt nghiệp ngành xây dựng nhưng rẽ sang điêu khắc, Đinh Văn Tâm theo đuổi hướng làm linh vật bằng tư duy mỹ thuật hiện đại, song vẫn giữ tinh thần truyền thống. Các tác phẩm của anh thường có tỷ lệ cân đối, thần thái. Quan điểm ấy thể hiện rõ ở Ngựa Vàng.
Ông Hồ Thế Anh, Tổng giám đốc AHT, cho biết ở góc độ người xem, ông đặc biệt ấn tượng với "cái thần trên khuôn mặt" của linh vật. "Con ngựa mạnh mẽ nhưng không dữ, ánh mắt có chiều sâu, tạo cảm giác như một sinh thể sống, quyết đoán chứ không phải khối trang trí vô hồn", ông nói.
Ngựa Vàng là điểm nhấn trong chiến dịch Tết "Blooming" (Nở hoa) của AHT, với thông điệp mỗi hành trình của du khách đều là một hành trình nở hoa. Bên cạnh linh vật, nhà ga sẽ tổ chức triển lãm tác phẩm về hoa mùa xuân, trang hoàng không gian bằng hoa tươi và tặng du khách những món quà văn hóa nhỏ dịp Tết.
Từ 150.000 mảnh alu nhỏ ghép thủ công, Ngựa Vàng có thể xem là linh vật đầu tiên trong năm 2026 ra mắt công chúng của nghệ nhân Tâm, đã tạo ấn tượng thị giác. Hiện anh Tâm đang thi công nhiều linh vật khác theo đơn đặt hàng, với sự đầu tư nghiêm túc, từ ý tưởng đến thi công, như một lời chúc đầu năm gửi tới người thưởng lãm.
Nguyễn Đông