Báo cáo tuyển dụng mới công bố của TopCV đánh giá trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu định hình lại thị trường lao động. Một nửa số doanh nghiệp được khảo sát cho biết đã áp dụng Al ở mức cơ bản, dần trở thành công cụ làm việc hàng ngày. 40% cho biết sẽ lựa chọn AI thành chiến lược những năm tới.
Doanh nghiệp tập trung phát triển lực lượng mũi nhọn ở ba nhóm ngành Kinh doanh - Bán hàng; Marketing - Truyền thông - Quảng cáo và IT - Phần mềm, đặc biệt là Kỹ sư dữ liệu và Kỹ sư Al. Chiến lược này sẽ tạo ra thách thức với người lao động bình thường ở các ngành trên, cùng với Tài chính - Kế toán - Kiểm toán nội bộ, vốn là nhóm được cho là sớm bị thay thế hoặc giảm quy mô nhất.
Giao dịch tại một ngân hàng ở TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Báo cáo do nền tảng việc làm Joboko công bố cuối tháng 12/2025 về tác động của Al cũng chỉ ra điểm tương đồng: làn sóng cắt giảm không còn giới hạn trong ngành công nghệ mà lan rộng ra nhiều lĩnh vực. Riêng quý I năm 2025, ngân hàng và các doanh nghiệp lớn trong nước đã tinh giản khoảng 400- 1.600 nhân sự, tương ứng 10-15%. Các doanh nghiệp còn chủ động chuyển việc của nhiều vị trí cho AI, nhất là các việc lặp lại như hành chính - văn phòng, chăm sóc khách hàng hay viết nội dung, marketing cơ bản.
Những gì đang diễn ra ở Việt Nam không nằm ngoài xu hướng thế giới. Báo cáo của Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) dự báo đến năm 2030, các ngân hàng châu Âu có thể cắt giảm hơn 200.000 vị trí do tăng cường ứng dụng AI và đóng cửa nhiều chi nhánh vật lý. Con số tương đương khoảng 10% lực lượng lao động tại 35 ngân hàng lớn. Các vị trí dự kiến bị cắt là hành chính văn phòng, quản lý rủi ro và tuân thủ quy định.
Song lao động các nhóm ngành này cũng không ngồi yên chịu tác động của Al. Họ sử dụng trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ trong quá trình tìm việc và chuẩn bị hồ sơ. Nền tảng Joboko khảo sát nhân viên ngành Tài chính - Ngân hàng dẫn đầu với tỷ lệ 97%, tiếp đến là Truyền thông- Marketing và Công nghệ thông tin. Các lao động lớn tuổi dùng Al để tìm việc trong khi người trẻ lại tận dụng để viết CV.
TS Phạm Ngọc Toàn, Viện phó Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ, đánh giá Al dù tác động rõ đến nhóm lao động "cổ trắng" như Tài chính - Ngân hàng, Văn phòng nhưng chỉ thay thế một phần chứ không thể hoàn toàn bởi mỗi công việc bao gồm nhiều nhiệm vụ nhỏ khác nhau.
Phần dễ thay thế là những thao tác có tính khuôn mẫu, đã được chuẩn hóa như nhập dữ liệu, đối chiếu chứng từ, phân loại hồ sơ, chăm sóc khách hàng theo kịch bản có sẵn. Những này nếu sử dụng hiệu quả Al hỗ trợ giúp tăng năng suất, người lao động có thể cùng lúc làm nhiều việc thay vì một nhiệm vụ duy nhất như trước đây. Song một số nhiệm vụ Al không thể thay thế như vị trí cần ra quyết định về các vấn đề mà phần mềm không làm được, các công việc cần phối hợp liên phòng ban.
"Al không tạo ra tình trạng mất việc hàng loạt mà thay đổi cách làm việc của từng nhóm ngành nghề, giúp giảm công đoạn thủ công mang tính lặp lại nhưng buộc lao động phải học hỏi và bồi đắp dần các kỹ năng mới", ông nhận định.
Ngược lại, nhóm người lao động "cổ xanh" được săn đón do nhu cầu ngành sản xuất tăng, nhưng khó tuyển được, theo báo cáo của TopCV. "Cổ xanh" được định nghĩa là các lao động làm việc công việc chân tay đòi hỏi sức lực hoặc kỹ năng nghề chứ không đơn thuần là công nhân phổ thông. Gần 70% doanh nghiệp được khảo sát cho biết sẽ tăng tuyển dụng và một nửa trong số này "tăng đáng kể". Thách thức đặt ra là nguồn và chất lượng lao động: 47% doanh nghiệp lo thiếu ứng viên kinh nghiệm và 42% lo ngại thiếu kỹ năng.
"Doanh nghiệp sản xuất tập trung vào những thu hút giữ chân lao động cổ xanh, bao gồm lương thưởng, phúc lợi, cam kết ổn định và minh bạch về hợp đồng", báo cáo nêu.
Khảo sát của Joboko cũng cho thấy năm nay nhu cầu nhân sự ngành xây dựng dẫn đầu với dự báo tăng 55 % so với cùng kỳ 2025, tiếp đến là Pháp luật - Pháp lý gần %, Sản xuất 46% và Kiến trúc - Nội thất trên 35%.
TS Toàn nhận định một số ngành tạo việc làm tốt vẫn tăng tuyển như chế biến thực phẩm, đồ uống, điện tử, may mặc; trong khi chế biến gỗ xuất khẩu dự báo khó khăn hơn. Đặc biệt hàng loạt dự án xây dựng nhà ở, khu đô thị, đường cao tốc giúp lao động ngành xây dựng duy trì và tăng trưởng, trở thành động lực kéo ngành cung cấp như sắt thép, xi măng, vật liệu xây dựng... tăng trưởng theo.
Nhân viên trong hệ thống nhà xưởng sản xuất cây giống nông nghiệp ở Bình Định cũ. Ảnh: Dũng Nhân
Báo cáo của các nền tảng tuyển dụng đánh giá chung năm 2026, làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ tác động đến nguồn nhân lực trên thị trường và định hướng kinh doanh của doanh nghiệp.
TopCV dự báo các doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ chính sách thuế mới, đặc biệt ngành thương mại điện tử và xuyên biên giới, nên sẽ tập trung tuyển dụng chọn lọc chứ không đại trà. Có 52% doanh nghiệp được khảo sát cho biết sẽ giữ nguyên quy mô và tối ưu hiệu suất.
Thời gian tới, 47% doanh nghiệp vẫn tập trung tuyển dụng vị trí kinh doanh- bán hàng; khoảng 8% tuyển dụng Marketting - Truyền thông - Quảng cáo; Dịch vụ khách hàng khoảng 6% và Nghiên cứu phát triển sản phẩm khoảng 4%. Riêng ngành IT - Phần mềm, doanh nghiệp ưu tiên tuyển lập trình viên web; lập trình viên back-end và kỹ sư AI.
Để tối ưu hiệu suất, doanh nghiệp tập trung vào đãi ngộ, môi trường làm việc và uy tín để giữ chân nhân tài. Kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm làm việc vẫn được đánh giá cao với tỷ lệ lần lượt 65% và 63% lựa chọn, cho thấy các công ty tìm kiếm ứng viên có thể bắt tay vào công việc ngay. Điểm đáng lưu ý là kỹ năng dùng Al chưa phải là yêu cầu bắt buộc ngay từ đầu, chỉ 8% doanh nghiệp coi đây là tiêu chí quyết định tuyển dụng hay không.
Hồng Chiêu