Bước chân đến đầu làng Thủy Đường (huyện Thủy Nguyên cũ), mùi thơm từ những mẻ bánh đang sôi sùng sục lan tỏa trong không khí. Hơi nước mang theo vị ngọt của gạo nếp, hương thanh nhẹ của lá chuối và vị cay nồng của hạt tiêu.
Bên chiếc bàn đầy lá chuối, lá dong, gạo, thịt, bà Vũ Thị Thúy, 69 tuổi, thoăn thoắt xếp lá, đổ gạo rồi gấp mép. Chỉ mất vài chục giây, chiếc bánh chưng vuông vức đã hình thành.
Bà Vũ Thị Thúy (69 tuổi) thoăn thoắt xếp lá, đổ gạo rồi gấp mép tạo hình bánh chưng. Ảnh: Lê Tân
Ngày thường, người làng dùng nếp Thái Bình, nhưng riêng vụ Tết nếp cái hoa vàng Đại Thắng được chọn để đảm bảo độ dẻo. Thịt lợn làm nhân gồm cả nạc và mỡ, ướp muối và nhiều tiêu. Bánh Tết được luộc trong 12 tiếng, dài hơn ngày thường 5 tiếng, giúp hạt gạo rền, không bị "lại gạo".
Để tạo độ thơm và giữ màu xanh tự nhiên cho bánh, người thợ ở đây lót lớp bên trong bằng lá chuối hột, phía ngoài bao bọc bằng lá dong cho chắc chắn. "Ngày nào cũng làm nên đôi tay tự định hình thành khuôn. Cái nào cái nấy như đúc, không cần thước đo mà vẫn chuẩn góc cạnh", bà Thúy nói.
Là làng gói bánh chưng nổi tiếng ở Hải Phòng, hiện Thủy Đường có 5 cơ sở quy mô lớn, mỗi hộ xuất bán 300-400 chiếc bánh một ngày và hàng trăm hộ sản xuất nhỏ lẻ. Để đảm bảo vệ sinh và giảm sức lao động, các lò chuyển từ bếp củi sang nồi điện. Nồi lớn nhất tại cơ sở ông La có thể nấu 400 chiếc mỗi mẻ.
Tuy nhiên, có những nguyên tắc từ xưa đến nay không đổi, đó là không dùng nước máy luộc bánh. Người Thủy Đường chỉ dùng nước giếng làng nổi tiếng trong, ngọt hoặc nước mưa để luộc bánh. Theo các bậc cao niên, nguồn nước giếng chính là bí quyết giúp bánh chưng Thủy Đường có hương vị riêng biệt, bánh rền, dẻo lâu.
Người thợ làng Thủy Đường gói bánh chưng bằng tay, không dùng khuôn. Ảnh: Lê Tân
Từ 2h, xe thương lái đã đỗ kín các ngõ nhỏ. Những chiếc bánh nóng hổi được nhấc ra khỏi nồi, đóng thùng vận chuyển đi khắp các tỉnh thành và sang cả nước ngoài. Dự kiến, Tết năm nay, cả làng bán cả chục nghìn chiếc bánh chưng, giá dao động 70.000-100.000 đồng/chiếc.
Ông Nguyễn Văn Điệp, chuyên viên Phòng Văn hóa phường Thủy Nguyên, cho biết những năm trước đây, cả làng từ người trẻ đến người già đều gói bánh chưng, tuy nhiên hiện nay chủ yếu là người già và trung niên. Chính quyền tham gia hỗ trợ kết nối tiêu thụ, tổ chức các buổi trình diễn gói bánh truyền thống. Đây là cách để giáo dục thế hệ trẻ về giá trị quê hương và biến làng nghề thành điểm đến trải nghiệm cho khách du lịch, ông Điệp nói.
Lê Tân