Giáo viên mệt mỏi với ma trận phần mềm
Những phần mềm điểm số, liên lạc phụ huynh thay vì giảm tải, lại gây mất thời gian của giáo viên hơn trước.
Chuyển đổi số đang trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình đổi mới giáo dục.
Từ quản lý học sinh, điểm số, kế hoạch giảng dạy đến liên lạc với phụ huynh, ngày càng có nhiều phần mềm được đưa vào trường học với kỳ vọng giúp công việc trở nên nhanh chóng, thuận tiện và hiệu quả hơn.
Thế nhưng, ở không ít trường học, câu chuyện lại đang diễn ra theo chiều ngược lại. Thay vì giảm tải, quá nhiều phần mềm với cách vận hành khác nhau đang khiến giáo viên phải dành thêm thời gian để đăng nhập, nhập dữ liệu, cập nhật thông tin và xử lý các yêu cầu trên nhiều hệ thống.
"Ma trận" phần mềm
Một giáo viên hiện nay có thể phải sử dụng nhiều nền tảng cho những công việc khác nhau: quản lý điểm, hồ sơ học sinh, kế hoạch giáo dục, sổ liên lạc điện tử, học liệu, khảo sát, báo cáo, tập huấn...
Mỗi phần mềm có một tài khoản, giao diện và cách thao tác riêng. Có hệ thống yêu cầu nhập dữ liệu thủ công; có hệ thống lại chưa kết nối với các nền tảng khác. Cùng một thông tin, giáo viên có thể phải nhập nhiều lần ở nhiều nơi.
Điều khiến giáo viên mệt mỏi không hẳn là việc sử dụng công nghệ, mà là việc phải sử dụng quá nhiều công cụ nhưng thiếu sự liên thông. Một giáo viên có thể dễ dàng chấp nhận một phần mềm nếu nó giúp họ làm một công việc trong vài phút thay vì hàng giờ.
Nhưng nếu một ứng dụng mới xuất hiện và yêu cầu giáo viên nhập thêm dữ liệu, tạo thêm tài khoản, ghi chép thêm một loại biểu mẫu, hiệu quả của chuyển đổi số sẽ bị đặt dấu hỏi.
Công nghệ không nên biến thành một lớp việc mới
Mục tiêu quan trọng nhất của chuyển đổi số trong giáo dục là hỗ trợ con người. Với giáo viên, công nghệ đáng lẽ phải giúp giảm những công việc hành chính, để họ có thêm thời gian chuẩn bị bài, tương tác với học sinh và nâng cao chất lượng dạy học.
Nhưng nếu phần mềm chỉ chuyển một biểu mẫu giấy sang một biểu mẫu điện tử mà không thay đổi quy trình, giáo viên vẫn phải làm từng ấy việc, thậm chí phải làm thêm.
Trước đây, giáo viên có thể hoàn thành một loại hồ sơ trên giấy. Nay, ngoài hồ sơ đó, họ phải cập nhật lên phần mềm, chụp minh chứng, tải tệp, xác nhận dữ liệu và đôi khi thực hiện lại thao tác khi hệ thống gặp lỗi.
Không phải giáo viên ngại công nghệ. Điều họ ngại là công nghệ làm cho công việc vốn đã nhiều trở nên nhiều hơn. Đây là tâm lý có thể bắt gặp ở nhiều giáo viên khi nói về quá trình chuyển đổi số trong nhà trường.
Cán bộ quản lý cũng đứng trước bài toán khó
Ở góc độ quản lý, việc đưa phần mềm vào trường học cũng xuất phát từ nhu cầu chính đáng. Dữ liệu được số hóa có thể giúp nhà trường quản lý thuận tiện hơn, giảm giấy tờ và hỗ trợ việc tổng hợp báo cáo.
Tuy nhiên, hiệu quả của một phần mềm không thể chỉ được đo bằng việc nhà trường có triển khai hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là: Phần mềm đó có thực sự giải quyết được một vấn đề cụ thể? Có giảm thao tác cho giáo viên? Có kết nối với hệ thống đang sử dụng? Dữ liệu nhập một lần có thể được sử dụng cho nhiều mục đích hay giáo viên vẫn phải nhập lại?
Nếu mỗi đơn vị, mỗi chương trình hoặc mỗi yêu cầu lại kéo theo một phần mềm riêng, trường học rất dễ rơi vào tình trạng số hóa phân mảnh. Khi đó, người chịu áp lực cuối cùng không chỉ là giáo viên - những người trực tiếp sử dụng các hệ thống này mỗi ngày mà còn là cán bộ quản lý với trách nhiệm chung.
Cần chuyển từ "nhiều phần mềm" sang "ít thao tác"
Chuyển đổi số trong giáo dục không nên được hiểu đơn giản là đưa càng nhiều phần mềm vào trường học càng tốt. Điều cần quan tâm là khả năng liên thông dữ liệu và mức độ thuận tiện đối với người sử dụng.
Một hệ thống hiệu quả nên cho phép dữ liệu được nhập một lần và sử dụng cho nhiều nghiệp vụ phù hợp, thay vì yêu cầu giáo viên lặp đi lặp lại cùng một thao tác.
Bên cạnh đó, trước khi triển khai một phần mềm mới, cần đánh giá tác động đối với giáo viên: họ phải làm thêm bao nhiêu bước, mất thêm bao nhiêu thời gian và phần việc nào sẽ được cắt giảm? Nếu không có câu trả lời rõ ràng, việc đưa thêm một công cụ vào trường học rất dễ trở thành "thêm việc để chuyển đổi số".
Giáo viên cần được hỏi trước khi triển khai
Một trong những nguyên tắc quan trọng của chuyển đổi số là lấy người sử dụng làm trung tâm. Trong trường học, người sử dụng trực tiếp không chỉ là cán bộ quản lý mà còn là giáo viên, nhân viên và học sinh.
Vì vậy, ý kiến của họ cần được xem là một phần quan trọng trong quá trình lựa chọn và triển khai phần mềm. Một phần mềm được quảng bá với nhiều tính năng nhưng nếu giáo viên khó sử dụng, thường xuyên lỗi hoặc yêu cầu nhập dữ liệu trùng lặp thì những tính năng đó cũng khó phát huy giá trị.
Ngược lại, một công cụ đơn giản nhưng giải quyết đúng một "nỗi đau" của giáo viên - chẳng hạn tự động tổng hợp dữ liệu, giảm nhập liệu hoặc kết nối các hệ thống - có thể tạo ra hiệu quả thiết thực hơn nhiều. Đa số phần mềm được sử dụng trong nhà trường hiện nay là do cấp trên có văn bản đề xuất hay chỉ đạo thực hiện trong khi đó giáo viên bị lãng quên đi trong việc cho ý kiến về việc sử dụng phần mềm.
Đừng để chuyển đổi số trở thành "chuyển việc"
Chuyển đổi số trong giáo dục là xu hướng tất yếu. Vấn đề không phải là có nên ứng dụng công nghệ hay không, mà là ứng dụng như thế nào để công nghệ thực sự phục vụ việc dạy và học.
Nếu mỗi phần mềm được triển khai mà không loại bỏ một quy trình cũ, không giảm một biểu mẫu, không cắt bớt một thao tác, giáo viên có quyền đặt câu hỏi: Chuyển đổi số đang giúp mình nhẹ việc hơn, hay chỉ chuyển việc từ giấy sang màn hình?
Điều quan trọng hơn là các hệ thống phải được kết nối, dữ liệu được dùng lại hợp lý và những công việc không cần thiết được loại bỏ. Bởi sau cùng, mục tiêu của công nghệ trong trường học không phải là để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho máy tính, mà là để họ có nhiều thời gian hơn cho học sinh.
Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giáo viên cảm nhận được điều đó trong công việc hằng ngày.
Thêm VnExpress trên Google
