'Kokuho' - cái giá của tận hiến

* Bài viết tiết lộ nội dung phim

Tác phẩm do đạo diễn Nhật gốc Hàn Lee Sang Il thực hiện, chuyển thể từ tiểu thuyết xuất bản năm 2018 của nhà văn Shuichi Yoshida. Lấy bối cảnh sân khấu kabuki thập niên 1960, phim theo chân hai diễn viên trong hành trình theo đuổi danh hiệu "quốc bảo sống" dành cho những bậc thầy nghệ thuật truyền thống.

Kịch bản của Satoko Okudera tập trung vào các onnagata - nam diễn viên chuyên đảm nhận vai nữ trong kabuki, truyền thống hình thành từ thế kỷ 17 khi phụ nữ bị cấm biểu diễn trên sân khấu. Sau khi chứng kiến cái chết của cha - ông trùm băng đảng yakuza ở Nagasaki, Kikuo (Ryo Yoshizawa thủ vai) chuyển đến Osaka để học việc dưới sự hướng dẫn của Hanjiro (Ken Watanabe), một trong những diễn viên kabuki nổi tiếng nhất thành phố. Anh trưởng thành cùng Shunsuke (Ryusei Yokohama), con ruột của cha nuôi. Họ vừa là bạn diễn, vừa là đối thủ trong nghề.

 

 

Trailer 'Kokuho' (Quốc bảo)

Dù cùng mục tiêu trở thành nghệ sĩ kabuki số một Nhật Bản, hai nhân vật có xuất phát điểm khác biệt. Shunsuke sinh ra trong gia đình có truyền thống sân khấu, được xem như người kế thừa di sản. Trái lại, Kikuo là kẻ ngoại đạo với quá khứ phức tạp, vào nghề bằng nỗ lực và năng khiếu bẩm sinh.

Trong thế giới kabuki, dòng dõi thường quyết định con đường sự nghiệp. Vì vậy, sự xuất hiện của Kikuo làm lung lay trật tự vốn có. Tài năng của anh nhanh chóng được người thầy ghi nhận, khiến Shunsuke - vốn được kỳ vọng tiếp nối truyền thống - rơi vào khủng hoảng.

Cuộc đời của họ giống hai đường xoắn ốc liên tục đảo chiều. Có lúc, Kikuo vượt lên bằng thực lực, nhưng rồi Shunsuke lấy lại vị trí nhờ sự hậu thuẫn. Đạo diễn chỉ ra nghịch lý trong kabuki: Dù có tài, nghệ sĩ khó vượt qua rào cản về truyền thống gia đình.

Một trong những chủ đề quan trọng là sự cô đơn của người nghệ sĩ khi theo đuổi sự vĩ đại. Ở cuộc phỏng vấn với Japan Times, đạo diễn Lee nói danh hiệu "quốc bảo sống" trong phim có thể được hiểu như việc một người có khả năng nhìn thấy phong cảnh mà người khác không thể. Tuy nhiên, để đạt tới tầm cao ấy, nghệ sĩ phải trả giá đắt.

Họ mất hàng chục năm để có vinh quang, nhưng càng tiến xa lại càng cô độc. Kikuo từng nói sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để trở thành nghệ nhân kabuki, so sánh việc này như "giao ước với quỷ", khiến anh mất đi gia đình, sư phụ, tri kỷ và những người thân yêu. Khi con gái hỏi anh phải hy sinh bao nhiêu người để đạt vị trí đó, câu hỏi vang lên như lời chất vấn. Ở trường đoạn cuối phim, khi Kikuo biểu diễn vở Bạch diệc thiếu nữ, phía sau ánh hào quang và tiếng vỗ tay là khoảng lặng dài của sự cô đơn.

Đạo diễn lược bỏ nhiều đoạn miêu tả nội tâm trong tiểu thuyết, thay vào đó sử dụng các vở kịch kabuki để phản ánh diễn biến tâm lý. Vở Tuyết quan môn giang (Sekinoto) mở đầu câu chuyện, báo hiệu sự vươn lên của Kikuo. Liên sư tử (Renjishi) phản ánh mối quan hệ giữa người cha nghiêm khắc và người con trai mà ông kỳ vọng. Thiếu nữ tử đằng (Ninin Fuji Musume) đánh dấu lần đầu Kikuo và Shunsuke cùng đứng trên sân khấu, âm thầm cạnh tranh.

Tác phẩm Thiếu nữ tại chùa Dojoji (Ninin Dojoji) làm nổi bật mối quan hệ giữa họ. Trong vở kịch, hình tượng thiếu nữ với tình yêu bị dồn nén hóa thành cuồng nộ trở thành ẩn dụ cho sự gắn bó, ganh đua đan xen. Khi vở diễn xuất hiện lần thứ hai, sau khi cả hai trải qua nhiều biến cố, cảm xúc của họ thay đổi từ cạnh tranh sang thấu hiểu.

 

 

Ca khúc 'Luminance' trong phim 'Kokuho'

Vụ tự vẫn của đôi tình nhân tại Sonezaki (Sonezaki Shinju) là tiết mục quan trọng nhất phim. Tình yêu mà nhân vật O-Hatsu dành cho Tokubei trong vở kịch phản chiếu sự tận hiến của Kikuo với kabuki. Cái chết của hai người tượng trưng việc nam chính dâng trọn cuộc đời cho nghệ thuật. Ở lần diễn sau, khi Shunsuke đảm nhận vai diễn lúc lâm bệnh nặng, tác phẩm trở thành màn chia tay sân khấu bi tráng của anh.

Bộ phim khép lại với Bạch diệc thiếu nữ (Sagimusume), vở diễn được xem là đỉnh cao của nghệ thuật onnagata. Lúc Kikuo biểu diễn sau khi được phong danh hiệu quốc bảo, những bông tuyết giấy rơi xuống sân khấu gợi lại khung cảnh anh theo đuổi suốt hơn nửa thế kỷ. Nhưng ở giây phút đạt tới giấc mơ, xung quanh anh không còn ai.

Diễn xuất của dàn diễn viên là điểm sáng lớn. Ryo Yoshizawa - trong vai Kikuo - khắc họa nhân vật nhiều tham vọng, sẵn sàng lợi dụng những người xung quanh để theo đuổi đam mê. Yoshizawa chọn lối diễn tiết chế, với gương mặt ít biểu cảm tạo nên cảm giác xa cách. Theo Vogue Hong Kong, tài tử dành hơn một năm luyện tập ca hát và vũ đạo. Nỗ lực này thể hiện qua trường đoạn trong vở Bạch diệc thiếu nữ, khi Kikuo hoàn thành toàn bộ phần diễn.

Trên Japan Times, đạo diễn Lee cho biết ngỏ lời mời diễn viên tham gia khoảng năm 2019-2020, khi dự án chưa có nguồn kinh phí sản xuất. Theo đạo diễn, Yoshizawa có khí chất gần với Kikuo trong tiểu thuyết: Vẻ ngoài điềm tĩnh nhưng nội tâm khó đoán.

Ryusei Yokohama mang đến hình ảnh đối lập Kikuo. Anh truyền tải áp lực của người kế thừa sự nghiệp, mang niềm kiêu hãnh lẫn bất an khi chạm trán đối thủ. Tài tử Ken Watanabe góp phần tạo chiều sâu cho câu chuyện với vai người thầy. Nhân vật buộc phải lựa chọn giữa huyết thống và tài năng khi nhận ra cậu con nuôi có tiềm năng lớn hơn con ruột.

Với thời lượng gần ba giờ, Kokuho gây ấn tượng nhờ quy mô dàn dựng giàu tính thẩm mỹ. Êkíp đan xen các cảnh cận gương mặt, hình thể của diễn viên và góc máy toàn cảnh sân khấu, làm nổi bật từng động tác biểu diễn. Nhà quay phim Sofian El Fani sử dụng bảng màu rực để tôn lên phần thiết kế mỹ thuật của Yohei Taneda cùng trang phục do Kumiko Ogawa thực hiện. Mỗi khi một vở kabuki xuất hiện, màn hình hiển thị tên vở bằng tiếng Nhật, kèm bản dịch tiếng Anh và phần tóm tắt cốt truyện, giúp khán giả quốc tế tiếp cận những câu chuyện thường xoay quanh tình yêu, thù hận và bi kịch.

Theo Screen Daily, dù mang màu sắc melodrama với nhiều tình tiết kịch tính, tác phẩm mở ra góc nhìn hấp dẫn về nghệ thuật kabuki. "Khi bộ phim khép lại bằng màn trình diễn của Kikuo, nhiều khán giả - trong đó có người lần đầu tiếp cận loại hình này - có thể cảm nhận phần nào vẻ đẹp và chiều sâu của văn hóa Nhật Bản", trang này viết.

Los Angeles Times nhận định bộ phim nổi bật nhờ cách lồng ghép câu chuyện hậu trường sân khấu và quá trình trưởng thành. Đạo diễn mang đến góc nhìn về mặt trái của danh vọng, không lãng mạn hóa con đường trở thành ngôi sao. Tuy vậy, ở nửa sau, tác phẩm đôi lúc đẩy cao trào lên quá mức, khiến nhịp kể nặng nề và lặp lại một số tình tiết bi kịch. Những biến cố dồn dập khiến nhịp phim trở nên gấp gáp, làm giảm đi sự tinh tế trong cách xây dựng ở phần đầu.

Cát Tiên