Ba năm trước, bà Trân (70 tuổi, Long An) được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn cuối, hiện chạy thận nhân tạo ba lần mỗi tuần, mỗi buổi đến 4 tiếng. Để đưa mẹ đi viện đúng lịch, Trần Nam - nhân viên kho tại một công ty vận chuyển, xin chuyển sang ca tối. Anh thường tan ca lúc rạng sáng, nghỉ ngơi vài tiếng rồi chở mẹ tới bác sĩ. Ba năm đợi mẹ lọc máu ở hành lang bệnh viện, anh nói thót tim khi chứng kiến nhiều cảnh phân ly.
Chung nỗi đau bệnh tật, Lan Anh (27 tuổi, TP HCM) phát hiện suy thận mạn giai đoạn cuối sau thời gian dài mệt mỏi, phù chân, phải lọc máu ba lần mỗi tuần. Ngoài chi phí chạy thận được bảo hiểm y tế chi trả một phần, gia đình cô vẫn phải lo thêm tiền thuốc, xét nghiệm, đi lại, ăn uống, tổng cộng khoảng 4-5 triệu đồng mỗi tháng. Vì dành phần lớn thời gian đi viện, Lan Anh chỉ có thể làm công việc bán thời gian. Thu nhập khiêm tốn khiến gánh nặng tài chính dồn lên vai bố mẹ.
Trong lúc bệnh nhân đau đớn thể xác vì chạy thận nhân tạo 2-3 ngày một lần, người thân của họ chịu áp lực tài chính, thời gian lẫn tinh thần. Ảnh: Pexels
Trường hợp khác là Lê Văn Dũng, 39 tuổi, cũng phải thay đổi công việc khi bị bệnh, cộng thêm bố mẹ anh tất bật ngược xuôi vừa chăm con, vừa làm kiếm tiền. Trước đây, anh là kỹ thuật viên một công ty game, hai năm nay chuyển sang chạy xe công nghệ để phù hợp với lịch chạy thận. Ba ngày trong tuần anh chỉ nhận vài "cuốc" buổi sáng, chiều sẽ nghỉ để lọc máu. Ngoài chi phí được bảo hiểm hỗ trợ, Dũng tốn 3-4 triệu đồng mỗi tháng tiền thuốc lẫn các xét nghiệm định kỳ.
"Để con có thêm tiền chữa bệnh, bố mẹ tôi - vốn đã nghỉ hưu, phải nhận may, sửa quần áo, nhiều hôm làm đến tận 0h. Tôi bạc cả tóc khi thấy mình trở thành gánh nặng cho người thân", Dũng nói.
Các chuyên gia y tế phân tích, điều trị suy thận mạn giai đoạn cuối không chỉ là gánh nặng y tế mà còn tạo áp lực kéo dài về tài chính, thời gian và tinh thần cho cả gia đình. Theo thống kê năm 2025 từ Hội Nội thận học TP HCM, Việt Nam hiện có khoảng 12,8% dân số mắc bệnh thận mạn, tương đương hơn 8,7 triệu người. Tỷ lệ mắc mới hàng năm khoảng 8.000 người, trong đó nhóm tuổi 18-30 chiếm 20-30%. Số người cần phải lọc máu lên tới 800.000 người, chiếm 0,1% dân số.
Theo nghiên cứu Inside CKD trên 11 quốc gia, chi phí trị bệnh thận mạn hàng năm đến hàng tỷ USD, chiếm 2,4-7,5% chi tiêu y tế quốc gia. Tại Việt Nam, quỹ BHYT chi trả hơn 4.000 tỷ đồng mỗi năm với chạy thận nhân tạo, cho thấy gánh nặng tài chính khổng lồ với người bệnh lẫn toàn xã hội.
Cụ thể, chi phí mỗi lần chạy thận ở nước ta dao động 700.000 đồng đến 2 triệu đồng, tùy cơ sở y tế và tình trạng bệnh từng người. Nếu có bảo hiểm y tế, khoản này có thể được hỗ trợ, bệnh nhân trả 150.000-450.000 đồng mỗi lần. Mức cao nhất bảo hiểm y tế chi trả cho một lần chạy thận là 543.000 đồng. Tổng chi hàng tháng tầm 2,5-12 triệu đồng sau khi trừ phần bảo hiểm chi trả, hoặc 12-36 triệu đồng với bệnh nhân cần chạy thận ba lần mỗi tuần và không có BHYT hỗ trợ.
Trong bối cảnh đó, để giảm tải phần nào áp lực chăm sóc bệnh nhân thận mạn giai đoạn cuối lẫn áp lực lên hệ thống y tế, các chuyên gia cho rằng cần tìm kiếm những mô hình điều trị linh hoạt hơn. Tại tọa đàm khoa học do Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN (USABC) tổ chức ở Hà Nội hồi tháng 1, ông Paul Uthaichalanond - Tổng giám đốc Vantive (phụ trách thị trường Malaysia, Thái Lan, Việt Nam và Myanmar) gợi mở bệnh nhân có thể chủ động điều trị bằng phương pháp lọc màng bụng tại nhà, giảm tần suất đi viện, duy trì nhịp sinh hoạt, công việc và chăm lo gia đình. Ông cũng dẫn lại báo cáo "Peritoneal Dialysis in the Modern Era" (Lọc màng bụng trong bối cảnh hiện đại) trên NCBI năm 2022, người điều trị bằng lọc màng bụng có mức độ tự chủ cao hơn, ít lo âu và cảm giác khó chịu so với chạy thận nhân tạo, qua đó cải thiện chất lượng cuộc sống.
"Khoảng 80% bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối phù hợp với phương pháp này", ông Paul Uthaichalanond cho hay. Ngoài ra, khi quản lý đúng cách, lọc màng bụng cho hiệu quả tương đương chạy thận nhân tạo, đồng thời bảo tồn chức năng thận còn lại tốt hơn, giảm nhập viện và có thể làm phương án chuyển tiếp trước ghép thận.
Tương tự với trẻ nhỏ, phương pháp này giúp giảm số lần đến viện, tương ứng giảm gánh nặng chăm sóc, hạn chế suy dinh dưỡng và biến chứng do gián đoạn điều trị. Kết hợp phần mềm quản lý bệnh nhân từ xa, lọc màng bụng tự động cho phép nhân viên y tế theo dõi tuân thủ điều trị, chỉ số lâm sàng và phát hiện sớm bất thường để can thiệp kịp thời.
Ông Paul Uthaichalanond - Tổng giám đốc Vantive phụ trách thị trường Malaysia, Thái Lan, Việt Nam và Myanmar. Ảnh: Vantive
Trước đó, mô hình "PD First - Bắt đầu với lọc màng bụng" được triển khai ở Thái Lan từ năm 2008. Ông Paul Uthaichalanond cho biết đến nay, chính sách này giúp mở rộng khả năng tiếp cận điều trị thay thế thận, nhất là ở vùng nông thôn nước này. Khoảng 70.000 bệnh nhân được chữa trị, trong đó 34.000 người áp dụng lọc màng bụng liên tục ngoại trú (CAPD), tiết kiệm khoảng 8,3% ngân sách bảo hiểm y tế của Thái Lan.
Đến 2022, Thái Lan triển khai chính sách "tự do chọn phương thức lọc máu" nhằm mở rộng khả năng tiếp cận chạy thận nhân tạo. Tuy nhiên chính sách này gây thiếu hụt nhân lực, giảm chất lượng và tăng tỷ lệ tử vong. Sau khi Tổ chức nghiên cứu và tư vấn chính sách y tế (HITAP) đánh giá tác động, Chính phủ Thái Lan quyết định khôi phục "PD First" vào tháng 4/2025, hướng tới cân bằng mở rộng tiếp cận, đảm bảo chất lượng điều trị lẫn kiểm soát chi phí.
Tại Việt Nam, việc triển khai rộng rãi lọc màng bụng vẫn đối mặt một số rào cản. Hiện bảo hiểm y tế chưa chi trả thiết bị y tế cho bệnh nhân ngoại trú, chưa bao phủ đầy đủ chi phí tư vấn, hướng dẫn và quản lý người bệnh từ xa.
Để duy trì, mở rộng lọc màng bụng tại nhà, ông Paul Uthaichalanond cho rằng cần có cơ chế chi trả phù hợp để người bệnh tiếp cận điều trị và đội ngũ y tế triển khai chăm sóc ổn định. Đồng thời, hệ thống y tế cần phối hợp chặt chẽ, thúc đẩy hợp tác công - tư, chuẩn hóa đào tạo, quy trình hướng dẫn, theo dõi người bệnh lẫn ứng dụng giám sát từ xa.
Từ góc độ doanh nghiệp, Vantive tập trung một số hướng hợp tác nhằm góp phần tháo gỡ các rào cản trên. Với định hướng lấy người bệnh làm trung tâm, doanh nghiệp ưu tiên ba điểm: đồng hành dài hạn hệ thống y tế Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm toàn cầu để phát triển mô hình chăm sóc thận bền vững, công bằng; thúc đẩy hợp tác công - tư với bệnh viện tuyến trung ương, địa phương nhằm mở rộng khả năng tiếp cận lọc màng bụng tại nhà và đào tạo nhân viên y tế; ứng dụng giải pháp số gồm hệ thống theo dõi bệnh nhân từ xa (RPM), hồ sơ bệnh án điện tử để tăng tuân thủ điều trị, bảo đảm chăm sóc liên tục.
"Mở rộng lọc màng bụng cũng là cam kết trách nhiệm xã hội, hướng tới việc không để bệnh nhân thận mạn nào bị bỏ lại phía sau", ông Paul Uthaichalanond nói thêm.
Hiếu Châu
* Tên bệnh nhân được thay đổi