Các quan chức Liên minh châu Âu (EU) tiết lộ với Reuters khối đang cân nhắc các phương án giúp kết nạp Ukraine làm thành viên nhanh hơn, như một phần của thỏa thuận hòa bình trong tương lai với Nga. Ý tưởng hiện mới ở giai đoạn khởi phát, được coi như một động thái tạo niềm tin cho Ukraine trong nỗ lực đàm phán.
Tuy nhiên, trong kịch bản này, Ukraine sẽ không lập tức được trao đầy đủ quyền như một thành viên chính thức. Các quyền này chỉ được kích hoạt theo từng giai đoạn chuyển tiếp và khi Kiev đáp ứng đủ điều kiện.
Theo tiết lộ từ giới ngoại giao châu Âu, viễn cảnh Ukraine gia nhập EU vào năm 2027 từng được đưa vào đàm phán giữa Mỹ, Ukraine và EU về kế hoạch hòa bình 20 điểm, được xem là biện pháp bảo đảm thịnh vượng kinh tế cho Ukraine.
Tuy nhiên, nhiều chính phủ trong EU cho rằng mốc thời gian cố định như vậy "hoàn toàn phi thực tế", do tiến trình kết nạp cần dựa trên đánh giá năng lực.
Tiến trình này chỉ có thể tiến triển khi ứng viên đạt tiến bộ trong điều chỉnh pháp luật theo tiêu chuẩn EU. Quyết định chấp thuận cho ứng viên gia nhập khối cũng cần sự phê chuẩn của nghị viện tại 27 nước thành viên.
Cờ EU trước trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ năm 2022. Ảnh: AFP
Ukraine trở thành ứng viên EU tháng 6/2022 và khởi động đàm phán cuối năm 2023.
Quá trình đàm phán thường kéo dài nhiều năm. Điển hình là Ba Lan, quốc gia không trong tình trạng chiến tranh, đã mất 10 năm để hoàn tất đàm phán và gia nhập vào năm 2004 cùng 9 nước khác.
Một số quan chức EU do đó đề xuất đảo ngược quy trình truyền thống. Ukraine, và có thể cả các ứng viên khác, sẽ gia nhập EU sớm hơn về mặt chính trị, rồi nhận "quyền lợi theo từng giai đoạn" tùy mức độ đáp ứng tiêu chí thành viên đầy đủ. Các "thành viên hạng hai" sẽ không được hưởng quyền đầy đủ như thành viên chính thức, trong đó có khả năng phủ quyết các chính sách của khối.
"Chúng ta phải thừa nhận thực tế hiện nay rất khác so với khi các quy tắc kết nạp được soạn ra", một quan chức EU nói.
Một số quan chức trong Ủy ban châu Âu (EC) lập luận Ukraine không có nhiều thời gian, vì một thỏa thuận hòa bình có thể bao gồm nhượng bộ lãnh thổ và khó được chấp nhận trong một cuộc trưng cầu dân ý. Theo các quan chức, tư cách thành viên EU dù hạn chế có thể giúp điều đó "dễ chấp nhận hơn" và tạo ổn định để Kiev hoàn tất cải cách.
"Lợi ích của châu Âu là có Ukraine trong EU, vì an ninh của chính chúng ta", một nhà ngoại giao EU nói, cho rằng cần giải pháp sáng tạo để đưa Ukraine vào EU nhanh chóng, sau đó mới trao đầy đủ quyền khi đáp ứng điều kiện.
Tuy nhiên, quan chức EU thừa nhận mô hình này sẽ đặt ra nhiều câu hỏi và khó giành được đồng thuận tuyệt đối. "Sẽ rất khó thuyết phục các bên đồng ý với ý tưởng này", một quan chức EU khác nói, lưu ý cách làm này cũng có thể tạo tiền lệ tiêu cực đến các nước đi theo con đường truyền thống và đang tiến gần đích đến gia nhập như Montenegro hoặc Albania.
Thanh Danh (Theo Reuters)