Bộ Tư pháp đang xây dựng tại dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vào tháng 4 tới.
Dự thảo sửa đổi các quy định về thủ tục đăng ký hộ tịch theo hướng đơn giản hóa, cắt giảm các giấy tờ không cần thiết hoặc đã có thông tin trong cơ sở dữ liệu. Theo đó, cơ quan đăng ký hộ tịch phải chủ động khai thác, tra cứu thông tin qua các cơ sở dữ liệu, không yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình khi thực hiện đăng ký hộ tịch.
Một trong những đề xuất chú ý là việc thiết lập cơ chế đăng ký khai sinh và khai tử chủ động. Đây được coi là bước chuyển mình quan trọng từ tư duy quản lý "chờ dân đến" sang tinh thần phục vụ "tận tâm, chủ động" của cơ quan nhà nước.
Một em bé mới sinh hồi giữa tháng 1 ở Hà Nội. Ảnh: Phạm Dự
Phương thức tự động khai sinh, khai tử dự kiến tiến hành ra sao
Theo dự thảo Luật, cơ chế đăng ký chủ động được áp dụng cho các trường hợp sinh và chết tại các cơ sở y tế.
Đối với khai sinh chủ động, tại điều 18, dự thảo đề xuất, khi trẻ em được sinh ra tại cơ sở y tế, thông tin từ Giấy chứng sinh điện tử sẽ được liên thông ngay lập tức vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử.
Cán bộ của cơ quan đăng ký hộ tịch căn cứ trên thông tin này để chủ động thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh mà không nhất thiết phải chờ cha mẹ đến nộp hồ sơ trực tiếp như trước đây.
Đối với khai tử chủ động, Bộ Tư pháp đề xuất, trường hợp cá nhân chết tại cơ sở y tế thì cơ sở y tế này có trách nhiệm cấp giấy báo tử, cung cấp thông tin đăng ký khai tử qua kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ căn cứ vào dữ liệu liên thông để thực hiện đăng ký khai tử.
Như vậy, luật mới đề xuất sẽ chuyển từ cơ chế đợi người dân mang hồ sơ giấy đến trụ sở, sang tự động kết nối dữ liệu tự động giữa các ngành: bệnh viện và cơ quan hộ tịch.
Nếu các bên đã cung cấp đủ nội dung cần thiết tại cơ sở y tế, công chức sẽ cập nhật vào Cơ sở dữ liệu hộ tịch, lấy số định danh cá nhân và trình lãnh đạo ký cấp giấy tờ mà không cần người dân phải nộp hồ sơ trực tiếp.
Cơ chế mới sẽ mang lại 3 lợi ích. Thứ nhất, giúp tối ưu hóa dữ liệu, tận dụng tối đa việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và cơ sở dữ liệu ngành y tế, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Quyền công dân cũng sẽ được đảm bảo khi mọi trẻ em sinh ra và người dân qua đời đều được ghi nhận kịp thời, tránh tình trạng bỏ sót hoặc chậm trễ do gia đình quên hoặc không có điều kiện đi đăng ký.
Lợi ích lớn nhất với người dân là được cắt giảm nhiều thủ tục, giảm bớt gánh nặng về hồ sơ, giấy tờ cho trong những thời điểm nhạy cảm (vừa sinh con hoặc có tang gia).
Duy trì sổ hộ tịch giấy đề phòng sự cố công nghệ
Bộ Tư pháp dự kiến, với 3 sự kiện hộ tịch quan trọng của cá nhân gồm: khai sinh, khai tử và kết hôn, sổ hộ tịch sẽ được duy trì cả dạng điện tử và sổ giấy, lưu giữ tại cơ quan đăng ký hộ tịch (công dân không phải giữ).
Điều này nhằm đảm bảo tính lưu trữ vĩnh viễn và an toàn tuyệt đối cho dữ liệu gốc của cá nhân trong trường hợp có sự cố công nghệ.
Trong bối cảnh hệ thống cơ sở dữ liệu của Việt Nam mới được xây dựng, đang trong quá trình hoàn thiện, chưa thực sự ổn định, việc bảo đảm an ninh, an toàn thông tin, an ninh mạng tuy đã được bảo đảm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị tác động hoặc ảnh hưởng do nguyên nhân khách quan khác như thiên tai, cháy, nổ.
Thực tế trong nước và trên thế giới năm 2025 cho thấy, không chỉ dữ liệu hộ tịch mà bất kỳ hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng nào trên mạng cũng có thể chịu các tác động, ảnh hưởng này. Trong môi trường số, rủi ro an ninh mạng là hiện hữu và không thể loại trừ tuyệt đối, ngay cả với các quốc gia có trình độ công nghệ và nguồn lực bảo mật hàng đầu thế giới.
Bộ Tư pháp cho rằng nếu không duy trì song song hệ thống đăng ký điện tử với Sổ hộ tịch giấy sẽ dẫn đến khả năng gián đoạn, không bảo đảm được việc đăng ký hộ tịch liên tục, nhất là các việc hộ tịch thiết yếu cho người dân. Cách tiếp cận này không làm chậm quá trình chuyển đổi số, mà ngược lại, tạo "lớp đệm an toàn" cần thiết để hệ thống vận hành ổn định, bền vững và có khả năng tự điều chỉnh khi phát sinh rủi ro.
Hải Thư