Cách tiêu chuẩn GACP-WHO kiểm soát chất lượng sản phẩm thảo dược

Đối với các sản phẩm có thành phần từ thảo dược, chất lượng nguyên liệu đầu vào là một trong những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng thành phẩm. Tiêu chuẩn GACP-WHO được coi như một khung hướng dẫn quốc tế nhằm chuẩn hóa hoạt động trồng trọt và thu hái dược liệu.

GACP-WHO là viết tắt của Good Agricultural and Collection Practices - Thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Mục tiêu của GACP-WHO là góp phần kiểm soát chất lượng dược liệu ngay từ giai đoạn canh tác, đồng thời hạn chế các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng như điều kiện đất, nước, môi trường và quy trình thu hái.

Tiêu chuẩn GACP-WHO được xem là một bước nền trước khi nguyên liệu được đưa vào sản xuất tại nhà máy đạt tiêu chuẩn GMP. Dưới đây là vai trò cụ thể của GACP-WHO trong kiểm soát chất lượng dược liệu.

Đảm bảo hàm lượng hoạt chất dược lý ở mức cao nhất

Dược liệu là những "cây thuốc" chứa các hợp chất có tác dụng sinh học (phytochemicals). Hàm lượng các hoạt chất này có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như giống cây, thổ nhưỡng, khí hậu, thời điểm thu hái và phương pháp sơ chế.

Theo hướng dẫn của GACP-WHO, dược liệu cần canh tác với giống phù hợp, ở vùng sinh thái thích hợp, thu hái đúng thời điểm, sơ chế theo quy trình kỹ thuật. Đơn cử, cát cánh (Platycodon grandiflorus) có thể đạt hàm lượng saponin ở mức cao hơn khi thu hoạch đúng tuổi cây.

Kiểm soát các yếu tố liên quan đến an toàn thực phẩm

Để đảm bảo chất lượng dược liệu, việc phát triển vùng trồng theo tiêu chuẩn GACP-WHO được xem là bước đi quan trọng giúp các đơn vị sản xuất sản phẩm thảo dược chủ động hơn trong kiểm soát các yếu tố liên quan đến an toàn ngay từ gốc. Theo tiêu chuẩn này, từ khâu lựa chọn giống, điều kiện canh tác, nguồn nước, quy trình chăm sóc, thu hái đến sơ chế và bảo quản, mọi công đoạn đều được định hướng chuẩn hóa và có hồ sơ truy xuất rõ ràng.

Cách làm này góp phần hỗ trợ kiểm soát tốt hơn nguy cơ nhiễm tạp, tồn dư không mong muốn cũng như sự biến động về chất lượng dược liệu trước khi đưa vào sản xuất. Dù không phải là yếu tố duy nhất quyết định chất lượng sản phẩm cuối cùng, vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO vẫn được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng chuỗi kiểm soát chất lượng chặt chẽ, minh bạch và bền vững.

Góp phần duy trì sự đồng nhất chất lượng của sản phẩm

Hàm lượng hoạt chất tự nhiên trong cây dược liệu có thể thay đổi tùy theo giống cây, điều kiện đất đai, khí hậu và phương pháp canh tác. Vì vậy, nếu không có quy trình kiểm soát chặt chẽ, chất lượng nguyên liệu đầu vào rất dễ biến động.

Đây cũng là một thách thức phổ biến của các sản phẩm từ thảo dược: chất lượng dược liệu có thể khác nhau giữa các mùa vụ và vùng trồng. Khi vùng trồng chưa được chuẩn hóa, hàm lượng hoạt chất trong từng lô nguyên liệu có thể không đồng đều, từ đó khiến chất lượng sản phẩm khó duy trì ổn định.

Tiêu chuẩn GACP-WHO được áp dụng nhằm khắc phục vấn đề này. Tiêu chuẩn yêu cầu truy xuất nguồn gốc rõ ràng, quản lý vùng trồng và chuẩn hóa quy trình canh tác, thu hái dược liệu. Nhờ vậy, dược liệu đầu vào được kiểm soát tốt hơn về chất lượng và tính đồng nhất giữa các lô, góp phần giúp sản phẩm đạt độ ổn định và tin cậy cao hơn.

Chủ động nguồn cung dược liệu

Việc đầu tư phát triển vùng trồng đạt chuẩn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc quản lý nguồn nguyên liệu, đồng thời giảm phụ thuộc vào nguồn dược liệu thu mua từ thị trường. Điều này cũng giúp tăng khả năng kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

Với định hướng phát triển bền vững, Công ty cổ phần Nam Dược tập trung đầu tư vùng trồng dược liệu theo định hướng GACP-WHO nhằm kiểm soát chất lượng nguyên liệu từ đầu vào. Các vùng trồng này được quản lý với hồ sơ truy xuất nguồn gốc, quy trình canh tác, thu hái, sơ chế và bảo quản rõ ràng, tuân thủ theo tiêu chuẩn "ba không" và "ba có". Ba không gồm không dư lượng thuốc trừ sâu - không chất kích thích tăng trưởng - không phân bón hóa học. Ba có gồm có nguồn giống tốt - có quy trình chuẩn - có hoạt chất cao ổn định. Một số vùng trồng của Nam Dược đã đạt được chứng nhận GACP-WHO như vùng trồng quất tại Ninh Bình (đạt năm 2017), vùng trồng cát cánh tại Lào Cai (đạt năm 2018). Ngoài ra, vùng trồng mạch môn tại Lào Cai đang phát triển theo hướng dẫn tiêu chuẩn GACP-WHO.

Nguồn dược liệu này được đưa vào sản xuất một số sản phẩm thảo dược, trong đó có Siro ho cảm Ích Nhi với các thành phần như quất, húng chanh, cát cánh, mạch môn... hỗ trợ giải cảm, giảm ho, giảm đờm, giảm sổ mũi cho trẻ nhỏ. Sản phẩm được sản xuất tại nhà máy Nam Dược (Ninh Bình) với quy trình quản trị chất lượng chặt chẽ, góp phần đảm bảo tính ổn định của nguyên liệu và thành phẩm trước khi đưa ra thị trường.

Kim Anh