Trong nhiều năm, tôi để ý thấy bữa ăn của người lao động Việt Nam, đặc biệt tại các khu công nghiệp, vẫn được xây dựng theo tư duy "ăn cho no", dựa trên các tháp dinh dưỡng đã tồn tại từ lâu. Trong khi thể trạng người Việt đã thay đổi đáng kể thì cách tiếp cận dinh dưỡng trong bữa ăn gần như không thay đổi tương ứng.
Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng 2019-2020, chiều cao trung bình của nam thanh niên Việt Nam 18 tuổi đạt khoảng 168,1 cm, nữ là 156,2 cm, tăng rõ rệt so với các thế hệ trước. Chiến lược quốc gia còn đặt mục tiêu đến năm 2030, chiều cao trung bình của nam thanh niên đạt khoảng 170 cm. Những con số này cho thấy người Việt ngày nay cao lớn hơn, khối lượng cơ thể lớn hơn và nhu cầu dinh dưỡng cao hơn, nhất là với lực lượng lao động trẻ.
Tuy nhiên, suất ăn tại nhiều doanh nghiệp vẫn được thiết kế theo các khuyến nghị cũ, trong đó tinh bột giữ vai trò trung tâm, còn protein, chất béo tốt và vi chất chỉ ở mức tối thiểu. Trên lý thuyết, các suất ăn này có thể "đủ năng lượng", nhưng trong thực tế lại không đáp ứng nhu cầu lao động hiện đại, đặc biệt với những công việc phải đứng lâu, làm ca kíp hoặc tiêu hao thể lực liên tục.
Quan sát thực tế, tôi thấy nhiều công nhân dù ăn hết suất vẫn nhanh đói, mệt mỏi. Để duy trì năng lượng, họ phải uống thêm nước ngọt có đường hoặc ăn đồ ăn vặt. Hệ quả là một nghịch lý ngày càng phổ biến: tăng cân nhưng giảm sức bền, tăng mỡ nhưng thiếu cơ. Đây là biểu hiện của chế độ ăn thừa tinh bột nhanh nhưng thiếu protein và chất dinh dưỡng chất lượng, điều mà các tháp dinh dưỡng cũ chưa phản ánh đầy đủ.
Tại doanh nghiệp chúng tôi, khi quyết định nâng suất ăn trưa lên 50.000 đồng một người, mục tiêu không phải là tăng số lượng thịt một cách cảm tính, mà là tính lại nhu cầu dinh dưỡng thực tế theo đặc thù lao động. Bữa ăn được điều chỉnh theo hướng giảm cơm, tăng protein (thịt bò, thịt gà) và rau xanh để tạo năng lượng bền vững.
Sau một thời gian áp dụng, kết quả cho thấy người lao động ít mệt hơn, nhu cầu sử dụng đồ uống có đường giảm, thể trạng gọn gàng và sức làm việc cải thiện rõ rệt. Dù chi phí bữa ăn tăng, nhưng năng suất lao động và sức khỏe người lao động được cải thiện, giúp doanh nghiệp giảm chi phí gián tiếp về nghỉ ốm và biến động nhân sự.
>> Cao 1m6 nhưng nặng 60 kg vì ăn sáng xôi, bún, phở
Tác động của dinh dưỡng kịp thời đối với thể chất không chỉ thể hiện trong môi trường doanh nghiệp, mà còn được minh chứng rõ ở thể thao. Trường hợp cầu thủ Đình Bắc, từng cao khoảng 150 cm ở tuổi 15, nhưng nhờ được bổ sung dinh dưỡng và chăm sóc thể lực đúng cách trong giai đoạn dậy thì, đã đạt chiều cao khoảng 180 cm khi 17 tuổi, là một ví dụ điển hình. Điều này cho thấy dinh dưỡng đúng thời điểm có thể tạo ra khác biệt lớn về thể chất và sức bền, không chỉ với vận động viên mà với người lao động nói chung.
Thực tế đáng lo ngại là tại không ít nơi, bữa ăn công nhân vẫn bị tổ chức theo kiểu "cơm chống đói", chỉ công nhân ăn được chứ nhân viên văn phòng không muốn ăn, thậm chí bị coi là khoản chi phí cần cắt giảm. Cách làm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động, mà còn làm suy giảm năng suất và chất lượng nguồn nhân lực.
Ngay cả tại Mỹ, nơi tháp dinh dưỡng từng được xem là hình mẫu, cũng đã thừa nhận mô hình cũ không còn phù hợp. Trong các khuyến nghị dinh dưỡng giai đoạn 2025-2030, Mỹ đã chuyển sang cách tiếp cận dựa trên sinh lý và chuyển hóa, nhấn mạnh vai trò của protein trong duy trì khối cơ, chất xơ trong kiểm soát chuyển hóa và giảm vai trò trung tâm của tinh bột tinh chế.
Vậy thì Việt Nam càng cần sớm xây dựng các hướng dẫn phù hợp hơn với thể trạng và điều kiện lao động hiện nay. Các cơ quan quản lý cần nghiên cứu và ban hành khuyến nghị dinh dưỡng theo từng loại hình doanh nghiệp và ngành nghề, thay vì áp dụng các mức chung chung đã lỗi thời.
Điều chỉnh tháp dinh dưỡng không chỉ là câu chuyện bữa ăn, mà là đầu tư cho sức khỏe và năng suất lao động trong dài hạn. Nếu chậm trễ, chúng ta sẽ tiếp tục đối mặt với một lực lượng lao động "béo nhưng yếu". Nếu hành động kịp thời, bắt đầu từ bữa ăn, lợi ích sẽ lan tỏa tới cả doanh nghiệp và xã hội.
- Tôi tăng 2 kg sau một tháng bỏ ăn sáng
- 'Ăn sáng 3 bát cơm nhưng tôi không hề có mỡ bụng'
- Ổ bánh mì 80 K khiến bữa sáng như cực hình
- Tôi không nuốt nổi bát bún bò ngập topping nhưng mất chất
- Tôi sợ hãi bát bún riêu 'full topping' ăn sáng của nhiều người Việt
- Thói quen ăn phở đậm gia vị khiến tôi trả giá