Chiều 6/1, TAND Hà Nội tiếp tục phần xét hỏi với 21 bị cáo ở nhóm Đưa hối lộ trong vụ án xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế. Đây là những cá nhân, doanh nghiệp làm dịch vụ đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc xin giấy xác nhận nội dung quảng cáo tại Cục.
Trong 34 người bị xét xử về tội Nhận hối lộ có hai cựu Cục trưởng An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong và Trần Việt Nga.
21 bị cáo không chối bỏ cáo buộc đưa hối lộ song chia thành hai luồng khai báo. Phần lớn khai bị làm khó khi nộp hồ sơ, sau đó phải "chi tiền cơ chế" theo gợi ý của chuyên viên. Việc chi tiền nhằm được hướng dẫn bổ sung đầy đủ hồ sơ, sớm được duyệt chứ không phải là bỏ qua lỗi vi phạm.
Luồng ý kiến còn lại khai "tự chủ động chi tiền cảm ơn" để nhanh được việc.
Các bị cáo tại tòa. Ảnh: Linh Đan
Bị cáo Đậu Thị Giang khai chuyên làm dịch vụ xin xác nhận nội dung quảng cáo nên quen chuyên viên Phùng Thị Thúy Hà. Thời gian đầu hồ sơ do Cục trưởng Phong ký được "giải quyết nhanh" trong khoảng 10 ngày và nếu có bổ sung cũng một lần là xong.
Từ khi bà Nga phụ trách, hồ sơ của Giang không những bị "kéo dài rất lâu" mà còn bị trả lại đến 4-5 lần và thậm chí là trả quá hạn. "Bị cáo bổ sung nhiều lần, đầy đủ hết rồi nhưng vẫn bị trả lại. Đến mức hồ sơ không còn gì để bổ sung nữa, bị cáo gặp chị Hà thắc mắc thì được trả lời là chờ cơ chế của chị Nga", Giang khai.
Nhưng vẫn không được giải quyết, Giang lại đến gặp Hà và được gợi ý "đến gặp trực tiếp bà Nga để đưa 2 triệu đồng một hồ sơ cho xong việc". Giang đang có hai hồ sơ bị "om" nên làm theo.
"Bị cáo để 4 triệu đồng, tương ứng với 2 hồ sơ, vào một tệp bìa loại A4 màu trắng, bên ngoài ghi mã hồ sơ. Sau đó bị cáo để tiền trên bàn làm việc của chị Nga", Giang thuật lại quá trình đưa tiền trước tòa và cho hay hồ sơ sau đó được giải quyết ngay.
Một thời gian sau, Giang được chuyên viên Hà chủ động gọi lên nói là muốn xin xác nhận tiếp phải "chi theo cơ chế của chị Nga" là từ 4 đến 8 triệu đồng một bộ hồ sơ.
Cụ thể, chuyên viên thu 4 triệu đồng với hồ sơ có nội dung đơn giản; 5-6 triệu đồng với hồ sơ có nội dung dẫn dắt, hoa mỹ, nhiều chữ hoặc video quảng cáo dưới 30 giây, video dài hơn thì thu thêm một triệu đồng. Tiền bôi trơn tăng lên 6-7 triệu hoặc 8 triệu đồng nếu muốn được cấp phép nhanh hồ sơ, video.
Sau khi làm "quen tay", Giang tự cân đối độ khó của hồ sơ để chuyển tiền cho chuyên viên. Giang thu của khách hàng 6-10 triệu đồng, trừ đi các chi phí sẽ được hưởng lợi khoảng 500.000 đồng/hồ sơ.
Trước việc bị cáo buộc đã đưa hối lộ tổng 1,7 tỷ đồng, nữ bị cáo này khai được hưởng lợi 166 triệu đồng tiền công làm dịch vụ trong hơn 5 năm. "Chia ra thì mỗi tháng bị cáo được có hơn 2 triệu đồng", Giang trình bày.
Cựu cục trưởng Trần Việt Nga tại tòa. Ảnh: Linh Đan
Doanh nghiệp: Nếu được lựa chọn sẽ không bao giờ chi tiền ngoài quy định
Bị cáo Lại Thị Thu Anh, Giám đốc Công ty TNHH Great Health Việt Nam, khai công ty chuyên làm dịch vụ đăng ký hồ sơ công bố cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu. Thời gian đầu hồ sơ không gặp nhiều khó khăn song từ khi nghị định 15/2018 có hiệu lực thì phải sửa đổi rất nhiều lần. Những yêu cầu bổ sung của Cục lại không thể đáp ứng do không có hướng dẫn cụ thể.
Khi tìm đến chuyên viên nhờ hướng dẫn, Thu Anh được đề nghị "chi tiền theo cơ chế": 8 triệu đồng với một hồ sơ trong nước, 10 triệu đồng với hồ sơ có nguồn gốc nhập khẩu.
"Nếu không đưa tiền chắc chắn bị cáo không có đủ thành phần hồ sơ để công bố sản phẩm. Khi đó Cục An toàn thực phẩm là đơn vị duy nhất có thẩm quyền nên bị cáo không có cách nào khác ngoài việc đồng ý. Bị cáo không tự nguyện đưa tiền", Thu Anh khai.
"Thế sao chuyên viên Cục lại bảo toàn do doanh nghiệp tự nguyện đưa tiền?", chủ tọa truy vấn. Bị cáo Thu Anh đáp: "Nếu được lựa chọn sẽ không bao giờ chi ngoài quy định 8-10 triệu đồng/hồ sơ". Sau khi nhận của khách hàng 13-15 triệu đồng một hồ sơ, Thu Anh trừ đi các chi phí bôi trơn, thủ tục, còn lại được hưởng tiền công 800.000 đồng một bộ.
Cáo trạng xác định, Thu Anh đưa hối lộ tổng 4,7 tỷ đồng để được hỗ trợ không phải chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ nhiều lần khi thẩm xét 843 hồ sơ đăng ký công bố sản phẩm. Sau khi trừ chi phí, Thu Anh nhận 425 triệu đồng.
Trước tòa, bị cáo Thu Anh khai "chi tiền nhưng không xin bỏ qua bất cứ lỗi sai nào". Đây chỉ là làm theo cơ chế chung của Cục An toàn thực phẩm.
Tương tự, bị cáo Nguyễn Thị Vinh, cá nhân làm dịch vụ, cũng khai hồ sơ nộp lên bị "trả đi trả lại" nhiều lần với lý do không rõ ràng. Vinh sau đó được chuyên viên thông báo phải "cảm ơn sau khi hồ sơ đã xong", nếu không cứ treo ở đó. Do sẽ mất thời gian cho cả mình và khách hàng nên Vinh lựa chọn chi tiền.
Tổng cộng, từ năm 2019 đến 2022, Vinh đã nhiều lần chuyển khoản cho chuyên viên Cục, tổng 4,3 tỷ đồng. Vinh được nhận tiền công, "hưởng lợi" 211 triệu đồng.
Cơ chế chi tiền bôi trơn.
Doanh nghiệp làm dịch vụ không có lãi sau khi phải "chi tiền cơ chế"
Công ty CP Dược phẩm Novaco có 5 người bị cáo buộc đưa hối lộ trong vụ án này. Novaco có nghề chính là kinh doanh thực phẩm chức năng và làm dịch vụ công bố sản phẩm.
Chủ tịch HĐQT Phạm Đức Thuận khai có mối quan hệ từ trước với Đinh Quang Minh, Giám đốc Trung tâm ứng dụng và đào tạo, nên gọi điện nhờ tạo điều kiện khi thẩm xét hồ sơ. Vì thế, hai người rất tế nhị khi nhắc về tiền bôi trơn. Ông Minh cũng không yêu cầu đưa bao nhiêu tiền cho mỗi hồ sơ.
Sau khi giao cho nhân viên đi làm hồ sơ, Thuận và cấp dưới tự đưa ra chủ trương sẽ chi tiền cho Minh để nhờ tạo điều kiện. Từ năm 2019 đến 2021, phía Novaco đã chuyển khoản cho Minh tổng cộng 3,8 tỷ đồng.
"Bị cáo cũng biết nếu không chuyển tiền hồ sơ sẽ không đạt kết quả và cứ bị treo ở đó. Nhưng ở mảng dịch vụ này, công ty bị cáo đã bị lỗ nên không được hưởng lợi gì", Thuận khai trước tòa, trùng với lời khai của hai bị cáo từng là cấp dưới.
Hai nhân viên khác của Novaco là Lê Thị Hồng Giang và Tô Phương Ngân khai ngoài phần việc chung của công ty đã tự nhận khách ngoài làm dịch vụ riêng để kiếm thêm. Giang trực tiếp nhận tiền của khách và chuyển tiền bôi trơn cho Minh để được nhờ hỗ trợ thẩm xét 153 hồ sơ, tổng cộng 1,4 tỷ đồng.
Ngân không nhận tiền của khách và cũng không trực tiếp chuyển tiền cho chuyên viên mà chỉ phụ trách soạn thảo hồ sơ. Hai người chia đôi khoản hưởng lợi 153 triệu đồng.
"Bị cáo được hưởng 76,5 triệu đồng trong 2 năm nên tính ra khoảng 3 triệu đồng một tháng. Hiện bị cáo đã nộp 100 triệu đồng tiền hưởng lợi và khắc phục hậu quả để xin hưởng khoan hồng", bị cáo Ngân khai.
Theo cáo trạng, lợi dụng quyền hạn, hai cục trưởng Phong, Nga cùng 32 cấp dưới đã nhận hối lộ của 21 bị cáo là cá nhân doanh nghiệp. Trong đó tổng số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp giấy tiếp nhận là 93,7 tỷ đồng, cấp giấy xác nhận quảng cáo là 12,7 tỷ đồng và cấp GMP là 1 tỷ đồng.
Riêng ông Phong được hưởng lợi 43,9 tỷ đồng với vai trò là người chỉ đạo; bà Nga hưởng lợi cá nhân 8 tỷ đồng, cũng với vai trò là người chỉ đạo. Cựu Cục phó Nguyễn Hùng Long hưởng lợi 8,6 tỷ đồng, cựu Cục phó Đỗ Hữu Tuấn hưởng 4,3 tỷ đồng.
21 bị cáo bị truy tố đã đưa hối lộ tổng cộng 77,4 tỷ đồng. Còn số tiền đưa hối lộ 27,5 tỷ đồng, công an đang tiếp tục làm rõ.
Phiên tòa đang tiếp tục phần xét hỏi.
Phạm Dự - Thanh Lam